Ev iyeleri, Türk mitolojisinde evi ve ocağı koruyan ruhlar/iyi varlıklar.

Türklerin eski inancında her şeyin bir "iyesi" olduğuna inanılırdı. Dağın iyesi, suyun iyesi, ağacın iyesi gibi. Ev iyesi de bunun ev versiyonu.

Temel özellikleri

• Koruyucu ruh: Evin, aile bireylerinin, malın, hayvanların bekçisidir. Zarar gelmesini engeller.

• Ocakla bağlantılı: Genellikle ocağın, eşiğin, evin köşelerinin yakınında yaşadığına inanılır. Ateş söndürülmezdi çünkü iye üşür diye düşünülürdü.

• Kızgınlığı kötü sonuç doğurur: Ev iyesini kızdırırsan; eşyalar kaybolur, süt kesilir, çocuklar huzursuzlanır, evde uğursuzluk olur derlerdi.

• Memnun etme: Onu memnun tutmak için ocağa ilk yemek lokması bırakılır, dökülen yemeğin bir kısmı yere serpilirdi. Yeni eve taşınınca "ev sahibi" diye adak yapılırdı.

Farklı isimleri

Bölgeye göre isim değişiyor:

• Ev iyesi / Ev sahibi: En yaygın ad

• Bacaanası: Özellikle Altay-Sibirya Türklerinde

• Eşik iyesi: Eşiği koruduğuna inanıldığı için

Bazen yaşlı bir dede, bazen küçük boylu bir varlık olarak tasavvur edilir. Görünmezdir ama evde biri varmış gibi sesler duyulabilir.

İslam sonrası

İslam ile birlikte bu inanç tam silinmedi. "Ev cinleri", "ev sahibi" gibi kavramlara dönüştü. Hala Anadolu'da "evde bir şey var, huzursuz" deyip ocağa tuz atma, eşiğe dua etme gibi pratiklerin kökeninde bu inanç var.

Kısaca: Ev iyeleri eski Türklerde evi bir canlı gibi gören, onu koruyan ve karşılığında saygı isteyen ruhlardı.