Ayların adları

Ayların adlarını da yine Romalılar belirlemiş. Biz de onların Latincesini Türkçeleştirip kullanıyoruz.

İşte hikayesi:

1. İlk 10 ay - Kral Romulus Dönemi MÖ 753

Roma yılı Mart'ta başlıyordu ve sadece 10 aydı. Adlar hep sayıydı:

1. Martius = Savaş tanrısı Mars'ın ayı. Mart
2. Aprilis = "Açmak" demek. Baharda doğanın açılması. Nisan
3. Maius = Bereket tanrıçası Maia'nın ayı. Mayıs
4. Junius = Gençlik tanrıçası Juno'nun ayı. Haziran
5. Quintilis = 5. ay. Beş
6. Sextilis = 6. ay. Altı
7. September = 7. ay. Yedi → Eylül
8. October = 8. ay. Sekiz → Ekim
9. November = 9. ay. Dokuz → Kasım
10. December = 10. ay. On → Aralık

Eylül-Kasım-Aralık'ın adı hala "7-8-9-10" demek. Çünkü takvimde yerleri 7-8-9-10'du.

2. Numa Pompilius ekledi MÖ 713

Yıla başa 2 ay ekledi:

11. Januarius = Kapıların ve başlangıçların tanrısı Janus. Ocak

12. Februarius = Arınma festivali Februa. Şubat

3. İmparatorlar kendi adlarını koydu

5. ve 6. ayların adı değişti:

• Quintilis → Julius = MÖ 44'te Jül Sezar suikaste uğrayınca, onuruna 5. aya onun adı verildi. Temmuz

• Sextilis → Augustus = MÖ 8'de İmparator Augustus "benden niye yok" deyip 6. aya kendi adını verdi. Ağustos

Peki bizdeki Türkçe adlar nereden geldi?

Biz Osmanlı'dan beri Farsça/Arapça isimler kullanıyorduk: Mart, Nisan, Mayıs zaten aynı. Ama Cumhuriyet'te 1945'te Dil Kurumu bunları daha Türkçe yaptı:

En komiği: Eylül, Ekim, Kasım, Aralık hala "7, 8, 9, 10" demek ama artık yılın 9, 10, 11, 12. ayları

Aylardaki gün sayılarına da romalılar karar verdiler.

Kısaca: Yıne Romalı Krallar

Aylardaki gün sayılarının bugünkü hali tek bir kişinin "oturdum saydım" demesiyle değil, birkaç yüzyıllık düzenleme ile oluştu.

Nasıl oldu?

1. İlk takvim: Romulus Takvimi - MÖ 753

   Romalılar yılı 10 ay ve 304 gün olarak başlatmış. Kış aylarını hiç saymıyorlardı. Aylar 30 ve 31 gün düzensizdi.

2. Numa Pompilius - MÖ 713
   Yıla Ocak ve Şubat'ı ekledi.

Roma'da çift sayılar uğursuz sayıldığı için ayları 29 ve 31 gün yaptı. Şubat'ı da 28 gün, artık yılda 29 gün bıraktı. Toplam 355 gün etti. Bu yüzden aylar "31-28-31-30..." gibi yamalı oldu.

3. Jül Sezar - MÖ 46: Jülyen Takvimi

   Mısırlı astronom Sosigenes ile çalışıp yılı 365.25 güne sabitledi. Artık yıl sistemini getirdi. Ayları da bugüne çok yakın hale getirdi: 31 ve 30 gün. Sadece Şubat 28 kaldı.

   Temmuz ayına kendi adını verdi: Julius. Ondan sonra 31 gün oldu.

4. Augustus - MÖ 8

   Sezar'dan sonra gelen Augustus da ağustos ayına kendi adını verdi: Augustus. Ve yine 31 gün yaptı. Rivayete göre Temmuz 31 günken Ağustos'un 30 olması ayıp olmasın diye Eylül ve Kasım'dan 1'er gün alıp Ağustos'a ve sonrasındaki aylara ekledi. Bu yüzden şu anki "31-30-31-30" dalgalanması çıktı.

5. Papa XIII. Gregory - 1582: Gregoryen Takvimi

   Jülyen takviminde küçük bir kayma vardı. Papa Gregory artık yıl kuralını düzeltti: 400'e bölünmeyen yüzyıllar artık yıl olmayacak. Gün sayıları aynı kaldı, sadece artık yıl hesabı değişti. Bugün kullandığımız takvim bu.

Özetle kralların keyfine göre belirlenmiş.

Normalde ilk 7 ay 30 gün son 5 ay 31 gün de olabilirdi.

Yada aylar 6 tane olup 61 günden hesaplanabilirdi.

Tamamen kralın keyfine göre.

Bravo bilim🤩

Yani günün birinde hıyarın teki gelip de yıl 13 ay olacak diyerek 1 tane de kendi adına ay ekleyebilir. Ayların günleri de 29 / 30 a düşebilir.