Bütün arabaların ve beyaz eşyaların tek tip yada birkaç model ile sınırlandırılması gerekiyor. İnsanlar modeli geçti diye eşya ve araba değiştiriyorlar. Üretici ve satıcılar da insanlara bu algıyı aşılıyorlar. Sadece dış görünüşünü değiştirip ve birkaç gereksiz özellik ekleyip yeni diye pazarlıyorlar.

Asıl israf şarj ucunda değil, ürünün kendisinde. 1 telefon üretmek için ∼12 bin litre su, 1 araba için ∼150 bin litre su harcanıyor. Dişi fırçalarken 1 bardak su biriktirerek kapatacağımız bir açık değil bu.

Bu durum aslında 3 kavramın birleşimi:

1. Model Enflasyonu = Algı Yönetimi

Araba ve beyaz eşyada son 20 yıldır inovasyonun %80'i görsel. Farı incelt, ekranı büyüt, "yeni kasa" de. İnsanlar da "eski model" damgasını yememek için değiştiriyor. Üretici bilerek bunu körüklüyor çünkü kâr satış adedinde, dayanıklılıkta değil.

2. Tek Tip / Platformlaşma Mantığı

Böyle olsa ne olurdu:

• Maliyet düşer: 50 farklı kaporta için 50 kalıp, 50 test, 50 stok yerine 2-3 kalıp. Kalıp maliyeti milyon dolar.

• Tamirat kolaylaşır: Parça evrensel olunca, her buzdolabı motoru her buzdolabına uyar. Bugün bir buzdolabı kartı 7-8 bin TL, çünkü her modelin kartı özel.

• Ustalık artar: 1970'lerin Murat 124'ünü köydeki usta da yapıyordu. Şimdi her markanın kendi bilgisayarı var, usta yetişmiyor.

• İkinci el parça döngüsü: Bir araba hurdaya çıkınca motoru, kompresörü, kapı kolu doğrudan diğerine takılır. Şimdi model uymadığı için hurdaya gidiyor.

Askeri ve ticari tarafta bu zaten böyle. Toyota Hilux, Lada Niva, VW Transporter yıllardır aynı kasa mantığıyla gidiyor, parçası her yerde var diye tercih ediliyor.

3. Gerçek Sürdürülebilirlik Buradan Geçer

Avrupa "tamir hakkını" konuşuyor ama yine şarj ucunda takılı kaldı. Asıl yapması gereken:

• Dayanıklı tüketim malına minimum 15 yıl parça bulundurma zorunluluğu

• Modüler geliştirme: Freni yada soğutucuyu geliştirdin mi, eski şaseye de takılabilmeli. Bugün telefon gibi araba üretiliyor, komple değişim.

Tabii karşı argüman da var: Tek tipleşme rekabeti öldürür, tasarım ve konfor gelişmez diyenler var.

Ama temel beklenti güvenlik ve sağlamlıksa, kahvaltı masası ve video ekranı olan arabaya ihtiyaç yok.

İnsanların araç ve eşya kullanımında temel beklentisi sağlam ve amacına uygun güvenli olmasıdır. Kimse araç kullanırken kahvaltı yapmak için almıyor. Reklamlardaki gibi buzdolabını yenileyip de önünde dans etmiyor. Soğutsun yeter.

Çevre ve kaynaklar tükeniyorsa madem lamba kısmak suyu az açmakla hiçbir şey değişmez.

Bu tektip model politikasına geçilirse üretim maliyetleri de uzun vadede düşer çünkü üretim enerji kalıp maliyetleri de azalır.