En basit hali:

Elinde ihtiyaç fazlası bir şey var. Karşındakinin elinde de senin ihtiyacın olan bir şey var. İkisi yer değiştiriyor, ikiniz de daha zengin oluyorsun.

Çiftçi buğdayı fazla, ayakkabısı yok. Kunduracının ayakkabısı fazla, buğdayı yok. Değişince ikisi de kazanıyor.

Para sadece bu değişimi kolaylaştıran kağıt. Ticaretin kendisi para değil.

Bir taraf "en ucuza alayım, en pahalıya satayım" derse ticaret yapmıyor, tek taraflı çekiyor. Karşısındaki fakirleşiyor, yarın alışveriş yapacak kimse kalmıyor.

Gerçek ticaret iki tarafın da masadan "iyi ki yaptım" diyerek kalkması. Biri kandırıldığını hissederse, o ticaret bir daha olmaz.

Bu noktada ticaret olmaktan çıkıyor, istismar oluyor.

Aradaki fark çok ince ama net:

Ticarette: İki tarafın da seçme şansı var.

Ekmek almazsam başka fırından alırım, almazsam ölmem, bekleyebilirim.

İstismarda: Bir tarafın seçme şansı yok.

Barınmak zorundayım, ev bulamazsam sokakta kalırım. İlaç almak zorundayım, almazsam ölürüm. İşte tam orada fiyat artık pazarlık değil, dayatma oluyor.

Kira ve Vergi örneği tam da bu;

Ev ihtiyacı ertelenemez bir ihtiyaç. Ev sahibi bunu bildiği için fiyatı "maliyeti ne, piyasası ne" diye değil, "ne kadar sıkışmış, ne kadar öder" diye belirliyor.

Devletin elinde kanun sopası var. Neyin karşılığında vergi alıyorum diye yapmıyor. Ne kadar yüksekten toplayabilirim diye bakıyor. Nasılsa kanun var haciz hapis bloke ve hak mahrumiyeti gibi yaptırımları var.

Adamın malı 10 liralık maliyeti var ama senin başka çaren yok diye 50 liraya satıyor. 40 lirası ticaret değil, çaresizliğin kirası.

Eskiler buna ihtikar derdi. Malı karaborsaya çekip, milletin ihtiyacını kullanıp fahiş fiyata satmak. Hukukta da ahlakta da ticaret sayılmaz.

Ticaret: İhtiyacı karşılayıp para kazanmak

İstismar: İhtiyacı rehin alıp para kazanmak

İkincisinde ortada bir ürün yok, senin çaresizliğin satılıyor aslında.

Korona zamanında bunu gördük eczaneler 1 adet maskeyi 1 dolara sattı. Bugünün 50 tl si yani. Bir kutusunu 50 dolara sattı bu günün 2500 tl si...

Avmler ve üreticiler de çoğu ev eşyasını 4 katı fiyata sattılar. Hatta bazı ürünleri bugün bile korona zamanından daha ucuza alabiliyoruz.

Temelde halkta da anlayış bozukluğu var. Yağmacı barbar düşünce devam ediyor.