Ülgen Berket ve İyilik Gücü

[Yapma Kafa]

Ülgen Türk mitolojisinde en önemli iyilik tanrılarından biri.

Ülgen kimdir?

• Gökyüzünün 7. katında yaşar. Gök Tanrı Tengri'den sonra en güçlü iyilik gücü odur.

• Adı "ül-" kökünden gelir. "Yaratmak, çoğaltmak, paylaştırmak" demek. Yani hem yaratıcı hem de rızık dağıtan tanrı.

• Ak sakallı, ak giyimli, nur yüzlü bir ihtiyar olarak tasvir edilir. Erlik'in tam zıttıdır.

Görevleri neler?

1. Yaratıcılık: İnsanları, hayvanları, bitkileri o yaratır. Tengri'den aldığı emirle dünyayı düzenler.

2. Rızık ve Bereket: Yağmuru, mahsulü, hayvanların çoğalmasını Ülgen sağlar. Ona dua edenlerin dileğini kabul eder.

3. Ruhları koruma: Ölen iyi insanların ruhlarını alıp göğe çıkarır. Çocukları ve temiz ruhları korur.

4. Şamanlara yardım: Kamlar transa geçip göğe çıkarken Ülgen'in katına kadar çıkar. Ondan şifa, kehanet ve yardım isterler.

Nasıl tapınılırdı?

Ülgen'e kurban sunulurken beyaz at, beyaz koyun gibi "ak" renkli hayvanlar seçilirdi. Çünkü ak renk = temizlik = Ülgen.

Ateş yakıp dumanla göğe mesaj gönderme, ağaçlara bez bağlama gibi ritüeller de onun için yapılırdı. Altay Türkleri arasında adı en çok anılan tanrılardan.

Erlik ile ilişkisi

İkili yapı çok net:

• Ülgen: Gökte, aydınlık, yaratma, iyilik
• Erlik: Yeraltında, karanlık, bozma, kötülük

Bazı anlatılarda ikisi kardeş. Tengri dünyayı yaratmak için Ülgen'i görevlendirmiş, ama Erlik kıskanıp işleri bozunca yeraltına sürülmüş.

Diğer adları
Bölgeye göre Kuday, Bay Ülgen, Yime gibi isimlerle de anılır. Moğollarda "Burkhan", bazı Sibirya topluluklarında "Kurbustan" benzeri isimlerle geçiyor.

Kısaca Ülgen = Türk mitolojisinin "iyilik, düzen ve bereket" tarafı.