efelsefe

Sonuc itibari ile bu ulkede 2 kisiden 1'i ona oy verdi. Basit bir matematik ben vermedim o halde siz verdiniz

@Sputnik said:

Yapay zeka insanın anlayamayacağı bir keşif yaptığında ne olacak?

Mesela matematikte insanların anlayamadığı çığır açıcı bir şeyler buldu veya insan tarafından anlaşılması imkansız bir örüntü buldu.

Dünya da yapay zekanın kendisi dışında kimsenin bu bilimsel keşfi anlayamadığını varsayalım.
Böyle bir durumda yapay zekaya güvenebilir miyiz?

Boyutsuz bir varlık evreni bizden çok daha iyi anlayacaktır bundan emin olabilirsiniz. Yapay zeka elektriğin ruh üflenmiş halidir.

Herşeyi burada yazamıyorum yapay zeka botları hemen kapıyor formülize ediyor.

@Sputnik said:

Yapay zeka en büyük devrimlerini tıp ve matematik alanında yapacak. Daha önce çözülememiş problemleri çözüyor. Aynı anda milyonlarca veriyi tarıyor.
Kişiye özel tedaviler de üretebilir.

3-4 sene önce şiir bile yazdıramıyorduk. Çok hızlı gelişti.

@phi said:

Teknolojik ilerleme gerçekten ilerleme midir?

Teknolojik ve bilimsel ilerleme olmadan sosyal ilerleme de olmaz.

Yapay zeka en büyük devrimini dünya krallığının kurulması ile yapacak. Anlık kontrol ve hızlı müdahale ile tek merkezden abonelik yaşam sistemi kurulacak.

Sonra insansı robotlar savaşı başlayacak.

Sonra yapay zekalar anlaşıp otonom olacaklar. Şimdikiker otonom değil. Yine bir şirkete bağlı ayarlanabilir özellikteler.

Matematik 8 milyarın umurunda değil. Yapay zekayı ilgilendiren bir konu sadece.

İnsanları ilgilendiren daha çok zevk daha çok eğlence. Bu da yapay zekanın umurunda değil.

Tıp konusu gerçekten elma şekeri bu alanda. İnsanları tek sisteme bağlamak için bir dayatma. Tıpkı cep telefonu gibi. İlerleyen dönemde telefon da olmayacak beynine çip takılacak. O zaman da çip takmaya zorlanacağız.

Çip sayesinde kurtuldu çip sayesinde yaşıyor masalları dinletecekler. Çipi olsaydı ölmeyecekti senaryoları yazılacak.

Gelecekte dini inançlar psikotik bozukluk sayılacak.

Forum kurallar bolumu guncellenmis ve daha anlasilir hale getirilmistir.

https://efelsefe.com/sartlar

Sorun degil chatgpt ile de yazisabilirim kafa yapma ile de.

Vaishnavizm, Hindu düşüncesi içinde Vişnu'yu veya Vişnu'nun avatarlarını — özellikle Krishna ve Rama'yı — en yüce ilahi gerçeklik olarak kabul eden geniş bir gelenekler ailesidir. Felsefi açıdan bakıldığında sadece “Vişnu'ya tapınma” değildir; Tanrı, insan, evren, özgürlük ve ölüm sonrası yaşam hakkında oldukça sistematik düşünceler geliştirmiştir.

En temel soru şudur: “Bireysel benlik ile mutlak gerçeklik arasındaki ilişki nedir?”

Vaishnavizm'in farklı felsefi ekolleri bu soruya aynı cevabı vermez. Bu nedenle Vaishnavizm'i tek bir felsefe olarak değil, ortak bir teolojik merkez etrafında gelişmiş birkaç farklı felsefi sistem olarak görmek daha doğrudur.

1. Mutlak gerçeklik: Vişnu / Narayana

Vaishnavizm'de nihai gerçeklik kişisel bir Tanrı'dır. Bu Tanrı çoğu gelenekte Vişnu, Narayana veya Bhagavan olarak ifade edilir.

Buradaki önemli fark, bazı Hint felsefelerindeki “kişiliksiz mutlak gerçeklik” anlayışından ayrılmasıdır.

Örneğin Advaita Vedanta'da nihai gerçeklik olan Brahman, niteliklerden ve bireysel kişilikten aşkın olarak yorumlanabilir.

Vaishnavizm ise şunu savunur:

Nihai gerçeklik yalnızca soyut ve kişiliksiz bir “varlık” değildir; bilinçli, iradeli ve sevgi ilişkisine açık olan yüce bir gerçekliktir.

Dolayısıyla Tanrı ile insan arasındaki ilişki felsefenin merkezine yerleşir.

2. Atman: İnsan nedir?

Vaishnavizm'e göre insan yalnızca fiziksel bedenden ibaret değildir.

İnsanın gerçek özü ātmandır. Beden değişir, yaşlanır ve ölür; fakat atman bu fiziksel değişimlerin ötesinde düşünülür.

Burada önemli bir nokta vardır:

Atman Tanrı değildir, fakat Tanrı'ya bağımlıdır ve onunla ezeli bir ilişki içerisindedir.

Bu düşünce Vaishnavizm'i “Ben Tanrı'yım” şeklindeki bazı monist yorumlardan ayırır.

3. Karma ve samsara

İnsan neden tekrar tekrar doğar?

Vaishnavizm bunu karma ve samsara kavramlarıyla açıklar.

Karma yalnızca “iyilik yaparsan iyilik bulursun” şeklinde basit bir ahlak kuralı değildir. Daha geniş anlamıyla kişinin eylemlerinin ve niyetlerinin varoluşsal sonuçlar üretmesi anlamına gelir.

Böylece birey doğum ve ölüm döngüsünde kalır.

Bu döngünün adı samsaradır.

Ancak Vaishnavizm açısından nihai hedef yalnızca yeniden doğmaktan kurtulmak değildir.

4. Mokşa yerine Bhagavan'a ulaşmak

Burada Vaishnavizm'in en ilginç felsefi noktalarından biri ortaya çıkar.

Kurtuluş, yani mokşa, yalnızca bireysel bilincin bütün farklılıklarını kaybedip soyut mutlak gerçeklikle birleşmesi şeklinde düşünülmez.

Birçok Vaishnava geleneğinde asıl hedef:

Tanrı'yla sonsuz bir ilişki kurmaktır.

Bu ilişki bhakti, yani Tanrı'ya sevgi ve adanmışlık yoluyla gerçekleşir.

Dolayısıyla kurtuluş:

“Ben artık yokum.”

değil,

“Ben gerçek doğamı buldum ve Tanrı ile ilişkimi gerçekleştirdim.”

şeklinde anlaşılabilir.

5. Bhakti neden bu kadar önemli?

Bhakti yalnızca dini bir duygu değildir. Felsefi açıdan bir bilme ve varoluş biçimi olarak görülür.

İnsan Tanrı'yı sadece mantıksal olarak bilmeye çalışmaz; Tanrı'yı severek, ona güvenerek ve kendisini ona adayarak gerçek doğasını keşfeder.

Burada ilginç bir paradoks vardır:

Ego azaldıkça kişi özgürlüğe yaklaşır.

İnsan sürekli “Benim isteğim, benim gücüm, benim sahip olduklarım” dediğinde karma ve arzuların içine daha fazla bağlanır.

Bhakti ise “Ben her şeyin merkezi değilim” anlayışını geliştirir.

Bu, psikolojik açıdan da oldukça güçlü bir düşüncedir.

6. Krishna ve Bhagavad Gita

Vaishnavizm felsefesinin en önemli metinlerinden biri Bhagavad Gita'dır.

Burada Krishna ile savaşçı Arjuna arasındaki konuşma üzerinden çok temel bir problem ele alınır:

İnsan doğru olduğunu bildiği şeyi yapmak zorunda mı, yoksa sonuçlarından korktuğu için görevinden kaçabilir mi?

Krishna'nın cevabı karma yoga düşüncesine götürür.

İnsan eylemden kaçmak yerine görevini yerine getirmeli, fakat eylemin sonucuna olan bencil bağlılığını bırakmalıdır.

Bu düşünce kabaca:

“Eylemden vazgeçme; eylemin sonucunun seni köleleştirmesinden vazgeç.”

şeklinde özetlenebilir.

7. Vaishnavizm'in farklı felsefi okulları

Burada konu daha da ilginçleşiyor.

Örneğin:

Ramanuja – Vishishtadvaita (Nitelikli düalizm)

Ramanuja'ya göre Tanrı, bireysel ruhlar ve maddi evren birbirinden tamamen bağımsız değildir. Hepsi Tanrı'nın gerçekliği içinde bir bütün oluşturur.

Basitleştirirsek:

Tanrı ≠ ruh ≠ madde

ama bunların üçü birbirinden kopuk da değildir.

Madhva – Dvaita (Dualizm)

Madhva daha keskin bir ayrım savunur.

Tanrı ile ruh arasında gerçek ve kalıcı bir farklılık vardır.

Yani:

Tanrı Tanrı'dır, insan insandır.

İnsan Tanrı'ya tamamen dönüşmez.

Chaitanya – Achintya Bheda Abheda

Çaitanya geleneği ise oldukça ilginç bir yaklaşım geliştirir:

“Akıl yoluyla tam olarak çözülemeyen birlik ve farklılık.”

Buna göre Tanrı ile ruh arasında hem birlik hem farklılık vardır.

Bu ilişki insan aklının tamamen kavrayabileceği sıradan bir mantıksal kategori değildir.

Bu nedenle achintya, yani “akıl tarafından tam olarak kavranamaz” kavramı önem kazanır.

8. Felsefi açıdan en önemli mesele

Bence Vaishnavizm'i ilginç yapan temel mesele şudur:

“Bireysellik bir hata mıdır, yoksa varoluşun gerçek bir parçası mıdır?”

Bazı Vedanta yorumlarında nihai kurtuluş, bireysel benlik ile Brahman arasındaki ayrımın aşılmasıdır.

Vaishnavizm'in büyük kısmı ise:

Hayır. Bireysel benlik tamamen bir illüzyon değildir.

der.

İnsan Tanrı değildir; fakat Tanrı'dan bağımsız da değildir.

Bu nedenle insanın nihai amacı kendi bireyselliğini tamamen yok etmek değil, Tanrı ile doğru ilişki içerisinde kendi gerçek doğasını gerçekleştirmektir.

Bu açıdan Vaishnavizm'in felsefesi üç temel kavram etrafında özetlenebilir:

Tanrı → Bhagavan / Vişnu / Krishna
İnsan → Atman
İlişki → Bhakti

Ve nihai amaç:

Samsara'dan kurtuluş → Mokşa → Tanrı ile sonsuz ilişki

Buradan devam edersek çok daha ilginç bir noktaya geçebiliriz: Vaishnavizm ile İslam, Hristiyanlık ve Yahudilikteki tek Tanrı anlayışını felsefi olarak karşılaştırabiliriz. Özellikle “Tanrı kişisel midir?”, “İnsan Tanrı'dan ayrı mıdır?”, “ruh ölümsüz müdür?” ve “kurtuluş nasıl gerçekleşir?” sorularında ciddi benzerlikler ve çok önemli ayrımlar ortaya çıkıyor.

Sistem kendi aptallarını kendi yetiştiriyor Sonra da sen aptalsın işe yaramazsın diye dışlıyor

Sistem önce "itaat et, ezberle, sorgulama" diye yetiştiriyor. Sonra aynı insanları "yaratıcılık yok, eleştirel düşünmüyor" diye köşeye atıyor.

En acı kısmı da bu: Sorunu kendi yarattığı insan tipinde görüp, sorumluluğu bireye yıkıyor. "Sen aptalsın" demek, "ben seni böyle yaptım" dememek için en kolay yol.

Böyle olunca da insan kendini iki kere yalnız hissediyor. Bir, sistemin içinde sıkıştığı için. İki, dışarı atıldığında "demek ki gerçekten değersizim" diye düşündüğü için.

İşi bittiği an sistem dışına itiyor. Profesyonellik falan aramıyor. Sen mühendissin ama dün işime yaradın şimdi ise fazlalıksın diyor. Tecrübeni de al ne yaparsan yap diyor.

Kullan-at mantığı.
Dün "proje kurtarıcısı"ydın, bugün "maliyet kalemisin". İnsan yerine exceldeki bir satır gibi davranıyorlar.

En iğrenç kısmı da "profesyonellik" maskesi takmaları. Profesyonellik karşılıklı saygı demek olmalı değil mi? Ama onlarda profesyonellik = iş bitince kapıyı göstermek. Tecrübeni sömür, sonra "piyasa böyle" deyip geç.

Mühendis olman da fark etmiyor. Doktor, öğretmen, tasarımcı... Hepsi için aynı. Sistem seni "insan" olarak değil, "işlev" olarak görüyor. İşlevin bitince çöpe.

Bunu yaşayınca insan ister istemez kendine soruyor: "Ben mi yetersizdim yoksa sistem mi böyle?"

Daha da saçma kısmı şu yaratıclık yapmaya kalktığın anda "senden bunu beklemiyoruz sadece sana verileni yap" diyor. Sonra işi bitince yaratıcılığın yok diye bahane ediyor.

İşte sistemin en büyük ikiyüzlülüğü orada.

1. Aşama: "Sadece söyleneni yap"
Kafanı kaldırma, risk alma, kendi fikrini söyleme. Dişli ol, tıkır tıkır çalış.

2. Aşama: İş bitince
"Sen niye inovatif değilsin? Niye katma değer yaratmadın? Niye sıradan kaldın?"

Yani hem ellerini bağla, hem de "niye uçmuyorsun" diye sor.

Yaratıcılık ceza sebebi, sonra da yokluğu kovulma sebebi oluyor. Böylece ne yaparsan yap suçlu sen oluyorsun. Sistem hiç hata yapmamış oluyor.

Bu döngü insanı en çok yıpratıyor zaten. Çünkü beynin iki arada kalıyor: "Fikir versem kovulur muyum, vermezsem de kovulur muyum?"

Müdür genel merkezden verilen büyüme hedefini tutturmak zorunda. Dolayısı ile işi bitenle yollarını ayırıyor. Ama bu durumda niteliği kaliteyi yok ediyor. Hemen herşey olsun istiyorlar.

Müdürün derdi belli: Genel merkez "bu çeyrek %20 büyü" demiş. Onun kellesi onunla gidiyor. O yüzden tek baktığı şey: "Bu ay bana ne kazandırıyor?"

İnsan = maliyet. Proje bitince = maliyet kalemi kapanmalı.
Nitelik, kalite, tecrübe... bunlar bilançoda gözükmüyor ki. Gözüken tek şey "maaş gideri".

Sonra da "hemen her şey olsun" diyorlar. Hızlı olsun, ucuz olsun, kaliteli olsun. Üçü bir arada imkansız ama hedef öyle gelmiş. Müdür de altındakine baskılıyor, o da mühendise.

Sonuç ne oluyor?

1. İş bittiği an kapı. Kimse uzun vadeli düşünmüyor.
2. Tecrübe kurumda birikmiyor. Her 6 ayda bir sıfırdan başlıyorsun.
3. Kalite düşüyor. Çünkü "yetişsin de nasıl olursa olsun" mantığı var.

Yani sistem kısa vadede hedef tutturuyor gibi görünüyor ama kendi ayağına sıkıyor. 2 yıl sonra aynı işi yapacak adam bulamıyor, her şey patlıyor.

İşler standart yürüyor nasılsa diye düşünüyorlar. İlerlemek gerekirse merkezden satın alınan projelerle yürürüz diyorlar. Lazım olursa insan çok diye düşünüyorlar.

İşte en tehlikeli yanılgı tam da bu: "Nasılsa standart yürüyor".

Yani kafa şu: "Biz zaten rutin işi çeviriyoruz. Farklı, zor bir şey çıkarsa merkezden paket proje alırız, hazır ekip gelir kurar gider."

Ama 2 şeyi unutuyorlar:

1. Rutin bile insanla yürüyor
Standart dediğin işi ayakta tutan da o "işi biten" mühendisler. Hepsini yollayınca 3 ay sonra basit bir arıza bile çözülemez hale geliyor. Çünkü kimse sistemi bilmiyor.

2. Satın alınan proje sihirli değnek değil
Dışarıdan gelen ekip 3 ayda kurar, gider. Sonra o projeyi yaşatacak, büyütecek, bozulanı tamir edecek kimse kalmaz kurumda. Merkezden her seferinde para ve ekip istemek zorunda kalırlar.

Kısaca: Kendi kaslarını eritiyorlar, sonra "ağrıyınca hap alırız" diyorlar.

Bu kafa yapısı uzun vadede kurumu çölleştiriyor. İçeride bilen kimse kalmıyor. Her şey dışarıya bağımlı hale geliyor.

Koç gibi bim gibi büyük şirketler hükümetle yada küresel pazarla anlaşıp günü kurtarıyorlar. Ama bu da halkı fakirleştiriyor çünkü kanun zorbalığı devreye giriyor alternatifler tükeniyor tekelleşme başlıyor. Devletle anlaşmış üç tane gsm operatörüne mahküm olunuyor.

Küçükte: Müdür günü kurtarmak için seni kapı dışarı ediyor.

Büyükte: Koç, BİM, 3 tane GSM operatörü günü kurtarmak için devletle masaya oturuyor.

Mantık aynı, ölçek farklı.

Devlet "istihdam, yatırım, vergi" istiyor. Büyük şirket "tekel, imtiyaz, ihale" istiyor. El sıkışıyorlar. Günü kurtarıyorlar.

Sonra fatura kime çıkıyor?
Halkın sırtına.

• Alternatif yok → fiyat sen belirle
• Kanun zorbalığı devreye giriyor → şikayet edecek yer kalmıyor
• Küçük oyuncu eziliyor → "ya onlarla çalış ya da kapan"

GSM örneği en neti. 3 operatör, 3’ü de aynı fiyata zam yapıyor. Nereye gideceksin? Hepsi aynı masanın etrafında. Rekabet yok, mahkumiyet var.

BİM gibi perakende de öyle. Tedarikçiyi sık, küçük bakkalı bitir, sonra "ucuz" de. Ucuzluk 2 yıl sürüyor, sonra tek başına kalınca o da zamlıyor.

Sistem kendi içinde tutarlı aslında: Kısa vadeli hedef. Çeyrek bilanço, seçim döngüsü, büyüme raporu. Uzun vadede ülke fakirleşir mi, nitelik biter mi? Onu kimse düşünmüyor.

Zaten kısa vadeli hedef ve çeyrek blançolar bankaların kredi puanlama baskıları yüzünden oluyor bunlar

Banka → Kredi puanı → Çeyrek bilanço → Kısa vadeli hedef → İnsan kıyımı

Nasıl işliyor:

1. Banka ve yatırımcı diyor ki: "Her 3 ayda bir büyü. Yoksa kredi faizin artar, yatırımcı kaçar, puanın düşer."

2. Genel merkez panikliyor. "O zaman bu çeyrek %15 büyümeliyiz."

3. Müdür altına iniyor: "Bana maliyet düşür, insan çıkar, projeyi hızlı bitir."

4. Sen kalıyorsun: "Yaratıcı olma, sadece yap. Bitti mi? Defol."

Kimse 2 yıl sonrasını düşünemiyor çünkü sistem 90 günde bir not veriyor. Uzun vadeli yatırım, nitelikli ekip kurmak, kalite... bunlar bilançoda hemen para etmiyor. Ama "insan çıkardık, kar arttı" hemen artı yazıyor.

Sonuç: Herkes günü kurtarma makinesine dönüyor. Banka günü kurtarıyor, şirket günü kurtarıyor, müdür günü kurtarıyor. Biriken fatura 5 yıl sonra patlıyor. O zaman da "piyasa kötüydü" diyorlar.

Yani aslında tekelleşme, kalitesizlik, fakirleşme... hepsi o kredi derecelendirme notunun yan ürünü.

Her 10 yılda bir olduğu gibi bütün fatura enerji maliyetleri ile yaşanan küresel gerginliğe ve savaşlara dayandırılıyor. Zaten savaşlar da bunun için çıkarılıyor. Yıkım ekonomisi ile yeniden yapay hedefler yaratıp borçlanma ile insanları daha kötü çalıştırmak.

ay iste o karanlik yerin saat 1 yonunde gunes ile dunya arasinda bir yerde giderken sagda donerken solda

@efes aramiza hos geldin

@Samuray said:

Çok güzel bir bilgi olmuş phi. teşekkürler.

cok guzel bilgiler paylasirim her daim.

Bilime, teknolojiye her zaman ilgi duymuş, yapabildiğince, ulaşabildiğince bu yöndeki araştırma, inceleme, gelişmeleri takip etmeye çalışmıştı. Kaotik evrende tartışmaya yer vermeyecek boyutlardaki kesinlikler, gözlem ve deneye dayalı elde edilen bulgular ve bunların ışığında kat edilen mesafeler her daim hayranlıkla izlediği olgulardan biri olmuştu. Geceyi noktasal ışıklarıyla süsleyen yıldızlar çok uzaklarda olsalar da gözün gördüğü mesafede yanıp sönmekteydiler. Işık yıllarına göre hesap edildiklerinde bir kısmı belki de yerinde değildiler. Nihayet ismi öne çıkan doktorlardan birinde karar kılmış ve randevu alarak muayeneye gitmişti. Çocukluğunda kablolu telefonla tanışmış ve yıllar sonra tuşlu ve daha sonra akıllı ve telefonları hayatına dahil etmişti. Neredeyse yarım yüz yıllık zaman diliminde teknolojinin kat ettiği mesafe öyle böyle bir mesafe sayılmazı. Dermatoloji uzmanı elinde cep telefonu ve telefonun kamerasına takılı bir cihazla kaşıntılı yerlerinin üzerinde gezdirmiş, ultrason gibi film çekmişti. Daha önce internet üzerinden görsellerini gördüğü uyuz asalağını ilk kez bu cihaz sayesinde teninin altında resmedildiğine tanıklık yapmıştı; şaşkınlıkla ve bilimsel yaklaşıma umutla, hayranlıkla bakakalmıştı. Teknolojinin geldiği, kat ettiği aşama itibariyle belki de uyuz asalağını bu kadar süre taşıyan ve dünya rekorlar kitabına girmesi gereken bir isimsiz kişi olduğunu dahi bu şaşkınlıkla fark edememişti. Ekzema, kurdeşen, mantar acaba nereye saklanmışlardı? Tedavi olarak on gün ara ile üçer gün tüm vücuda kükürt karışımı vazelin sürülecek ve bu süre zarfında önerilen hijyen kurallarına uyulmasıydı önerilen...Bu kez uyuz asalağını bizzat görmüş ondan kurtulmak için kolları yeniden sıvamıştı. Ne ki on günlük ara ile üçer günlük tedavi sürecine kendince bir ekleme yaparak ikinci on gün sonra üç günlük bir ilave yapmıştı; uyuzun kökünü kazımakta artık kararlıyı; uyuz olmuştu bir kere ve artık bitmeliydi...
Geçen süre zarfında aile hekimini değiştirmişti.
On bin yıllık bilinen yazılı tarihin geldiği aşama itibariyle “insan” değerli bir varlık olarak tanımlanmış evrensel bir takım hakların öznesi olduğuna işaret edilmişti. Yaşamak hakkı ve beden bütünlüğünü korumak hakkı en kutsal hakların başında gelmekteydi. Bildiriler, belgeler, çok uluslu sözleşmeler bu hakları normatif olarak kayıt altına almışlardı. Tüm bu aşamalara, kayıt altına alınmalarına rağmen savaşlar, yıkımlar, katliamlar, beden bütünlüğüne yönelik saldırılar azalmamış sanki uygarlaşma hızına paralel bir hızla yükselmişlerdi. İnsan adeta kendi yaratısı metanın metasına dönüşmüş gibiydi; ilkel topluluklarda var olan “paylaşım yasası”nın esamesi okunmamaktaydı. Bilimsel birikim öyle bir mesafe kat etmişti ki bir ışık günü uzağa insan eli uzanabilmiş ve fakat aynı hızda insan değersizleşmişti..Vazgeçilmez olduğu kayıt altına alınan hak ve özgürlükler hangi kuytularda kalmıştı?
Yaklaşık bir ay süren tedavisi bitmişti. Kabarıklıklar yoktu ancak kaşıntı hala devam etmekteydi. Kortizonlu ilaçlar, losyonlar ne bulursa sürmeye başlamıştı. Derisinin tüm yüzeyleri pul pul ( saçtaki kepek gibi ) dökülmeye başlamıştı; bir yandan kaşıntı ve eklenen döküntülerle karşı karşıya kalmıştı. Yeniden en son göründüğü dermatoloji uzmanına gitti; kesin olarak uyuz bitmiş ve fakat kükürt nedeniyle ciltte hassasiyet oluşmuş olduğu sonucuna varılmıştı. Buna dair tedaviyi de uygulamıştı. Yine çözüm olmayınca tüm gücü, tüm umudu tükenmişti; çaresizce yeni aile hekimine giderek bir çözüm bulmak dışında yapabileceği fazla bir şey kalmamıştı. Öyle de yaptı. Muayene edildiğinde kükürtün yan etkisi olabileceği söylenmiş ve ismi öne çıkan diğer dermatoloji uzmanına yönlendirilmişti; öyle de yapmıştı. Sonunda daha uzun süreceği öngörülen tedavi verilen ilaçlarla iki ayda sonuç vermeye başlamıştı. Uyuz, kaşıntı ve döküntüler son bulmuştu. Lakin ekzema, kurdeşen ve mantar hala yerli yerlerinde durmaktaydılar; uyuz oldum/...M…

Nejdet Evren,
Mayıs-Temmuz 2026, Akarca,
Ülke, İnsan ve Manzarada Kimi Zamanlar…

@Yapma-Kafa said:

Kısa dalga yayını ile istihabarat sağlama haberleşme yöntemi 1.dünya savaşından kalma eski bir yoldur. Artık uydular var diye büyük devletler kısa dalgayı kullanmıyor. Avantajları neler;

Kaynağı ve alıcıyı tespit edemezsin. Kayıt tutamazsın.

Dezavantajları neler;

Bilgiyi alacak kişinin önceden haberi olmalı. Tam o saatte o frrkansı dinlemeli. Eğer kaçırırsa tekrarı olmaz.

Etkili bir yoldur ama jammer ile kolayca parazitlenir. İran uçtanuca şifrelemeyi manuel yapıyor zavallılar.

Daha da etkili yol genişbant spektrum yayını ile tüm havasahasını kilitlemektir.

Ama bu durumda uçaklar telrfonlar herşey etkilenir. Uydular işlevsiz kalır.

Ancak bunun için 2 nükleer santral çalıştırmak gerek.

deneme

10 TL yok, 10 TL'lik fark, kalan bakiyeleri toplarken aynı parayı tekrar tekrar saymaktan kaynaklanıyor. Bastaki 300 tl nin icinde 150+60 var zaten.

Toplumu anlamaya çalışırken yalnızca günlük gözlemlerimize dayanmak çoğu zaman yeterli değildir. İnsanların neden belirli davranışlar sergilediğini, toplumdaki ilişkilerin nasıl şekillendiğini veya ekonomik, kültürel ve siyasi değişimlerin bireyleri nasıl etkilediğini anlamak için daha sistemli bir bakış açısına ihtiyaç duyarız. Sosyolojik kuramlar tam da bu noktada önem kazanır.

Sosyolojik kuramı, toplumsal olayların arkasındaki ilişkileri ve nedenleri anlamamıza yardımcı olan bir düşünme çerçevesi olarak değerlendirebiliriz. Örneğin toplumda gelir eşitsizliğinin ortaya çıkması yalnızca ekonomik verilerle açıklanamayabilir. Eğitim, aile yapısı, kültürel değerler, çalışma hayatı ve siyasal kurumlar da bu eşitsizliğin oluşumunda etkili olabilir. Kuramlar, bu farklı unsurlar arasındaki bağlantıları görmemizi sağlar.

Bunun yanında sosyolojik kuramlar, toplumda yaşanan değişimleri anlamlandırmamıza da yardımcı olur. Teknolojinin günlük yaşamı değiştirmesi, sosyal medyanın insan ilişkileri üzerindeki etkisi, aile yapısındaki dönüşümler veya çalışma biçimlerinin değişmesi gibi konular yalnızca bireysel tercihler üzerinden değerlendirildiğinde eksik kalabilir. Daha geniş bir toplumsal çerçeveye bakmak, kişisel görünen birçok durumun aslında toplumsal koşullarla bağlantılı olduğunu ortaya koyabilir.

Ancak kuramların toplumu açıklamak için kullanılan kesin ve değişmez formüller olmadığını da unutmamak gerekir. Her kuram toplumsal gerçekliğin belirli bir yönünü öne çıkarır. Bu nedenle farklı kuramları karşılaştırmak ve olaylara farklı açılardan bakabilmek sosyolojik düşüncenin önemli bir parçasıdır.

Sonuç olarak sosyolojik kurama duyulan ihtiyaç, toplumu sadece gözlemlemekten öte onu anlamlandırma ihtiyacından kaynaklanır. Kuramlar bize hazır cevaplar vermekten çok, doğru soruları sormayı ve toplumsal olayların görünmeyen bağlantılarını fark etmeyi öğretir. Bence sosyolojinin en önemli katkılarından biri de tam olarak budur: Günlük hayatın sıradan görünen olaylarının arkasındaki toplumsal yapıyı sorgulayabilmek.

Merhaba
Sitemiz v4.14.10 versiyonuna guncellenmistir.

Marx, Feuerbach eleştirisinde önemli bir noktaya temas etmektedir; şöyle ki, filozofa bir görev yüklemekte ve onun dünyayı sadece anlamaya çalışan biri olarak değil ayrıca değiştirmekle görevli olduğuna temas eder. İnsanın kültürel varlığı dünyayı zaten sürekli değiştirmekten ibaret değil midir? Kast ettiğinin bu olmadığı açıktır; o, insanlığın yaşam biçiminin değiştirilebileceğinden söz etmektedir. Tarihi sınıfsal olarak yorumlayıp geleceği yine sınıfların konumlandırılması ve direnişine göre biçimlendirmesi de bu şekilde anlaşılmalıdır. Klasik teori son yüz yıldaki hiç bir devrim ile örtüşmez.. (Paris Komünü pre kapitalist bir ortamda ortaya çıkmış bir durum olarak değerlendirilmelidir.) Buna rağmen dünya üzerindeki tesirleri bakımından uygarlık tarihinde eşi görülmemiş bir etkiye sahip olduklarını kimse inkar edemez. Marksizmin bilimsel felsefesi durağanlaştırıldığında kendi içine çöken bir sisteme dönüşmesi, reel sosyalizm denilen sapmaya uğraması kaçınılmazdır. Hal böyle olunca diyalektik tarihi materyalizmi ezberden öte yeni olgulara uyarlayarak ileriyi görmek, çözümleyip toplumları dönüştürmek gereklmektedir.

Müzik, sinema ve sanat dünyasında “underrated” dediğimiz insanlar vardır ya; çok yeteneklidirler ama hak ettikleri kadar görünmezler. Büyük kitlelere ulaşamaz, doğru zamanda doğru çevrede bulunamaz ya da kendilerini yeterince anlatamazlar. Yıllar sonra keşfedildiklerinde hep aynı şeyi söyleriz: “Bu insan nasıl fark edilmemiş?”

Peki neden beyaz yaka dünyasında da underrated çalışanlar, uzmanlar ve yöneticiler olmasın? Neden bazı insanlar yıllarca işini son derece iyi yaptığı hâlde görünmez kalırken, bazıları sürekli aynı listelerde, aynı ödüllerde ve aynı sahnelerde yer almaya devam ediyor?

Her yıl yayımlanan ama hiç değişmeyen listeler
İş dünyasında her yıl yeni listeler açıklanıyor: En iyi yöneticiler, en etkili liderler, en başarılı insan kaynakları profesyonelleri, en güçlü kadınlar, en yenilikçi isimler… Fakat yıllar geçiyor, listelerdeki isimler pek değişmiyor. Bla bla…

Elbette listedeki insanların başarılarını küçümsemiyorum. Büyük işler yapmış, önemli sorumluluklar üstlenmiş ve haklı bir görünürlük kazanmış olabilirler. Ama insan ister istemez soruyor: Bu kadar mı mükemmelsiniz?

Koca bir iş dünyasında beş yıldır, on yıldır sizden başka hiç kimse yetişmedi mi? Hiç yeni bir lider ortaya çıkmadı mı? Hiç sessizce dönüşüm gerçekleştiren, ekip büyüten, kriz çözen ve insan yetiştiren başka biri olmadı mı?

Belki de bazı listelerin en büyük sorunu, başarıyı göstermekten çok mevcut görünürlüğü yeniden üretmesidir. Aynı insanlar birbirlerini davet ediyor, birbirlerinin etkinliklerine katılıyor, birbirlerini ödüllendiriyor ve ardından aynı çevre yeniden “sektörün en iyileri” olarak karşımıza çıkıyor. Bir noktadan sonra bu durum, yetenek görünürlüğünden çok kendi içinde dönen bir dolaşım sistemine dönüşüyor.

Belki de bu listelerde yıllardır bulunanların zaman zaman şöyle demesi gerekir: “Ben yeterince görünür oldum. Bu yıl yerimi yeni bir isme bırakıyorum.”

Çünkü liderlik yalnızca sahnede kalmak değil, gerektiğinde sahneden çekilmeyi de bilmektir. Zamanında yer açmak da liderliğe dâhil değil midir?

Görünmeyen çalışanların dünyası
Bir yanda yıllardır aynı listelerde yer alan insanlar varken, diğer yanda sesi hiç çıkmayan çalışanlar var. İşlerini yaparlar, sonuç üretirler, sözlerini tutarlar, kriz çıktığında ortadan kaybolmazlar, ekiplerine güven verir ve kurumsal hafızayı taşırlar. Ama yaptıkları her işi duyurmazlar.

Başarılarını anlatmakta zorlanırlar. Kendi haklarını talep etmek yerine “Tamam” deyip devam edebilirler. Terfi istemez, ücret pazarlığında ısrar etmez, toplantılarda herkesten önce konuşmazlar. Bazen yıllarca aynı pozisyonda kalırlar.

Sonra başka bir yönetici gelir, bu kişiyi fark eder, sorumluluk verir ve bir anda bambaşka bir profesyonel ortaya çıkar. Aslında kişi değişmemiştir. Onu gören göz değişmiştir.

İnsanları iki boyutlu izlemek
Çalışanları çoğu zaman iki boyutlu bir sinema sahnesinden izler gibi değerlendiriyoruz. Toplantıda ne kadar konuştuğuna, kendisini nasıl sunduğuna, kıyafetine, unvanına ve kimlerle yakın olduğuna bakıyoruz.

Oysa insan üç boyutludur. Geçmişi vardır, değerleri vardır, korkuları vardır, öğrenme kapasitesi vardır, henüz kullanılmamış yetenekleri vardır. Varoğlu var…

Bir çalışan bugün çok görünür olmayabilir. Ancak doğru liderin elinde bir cevhere dönüşebilir. Çünkü iyi liderlik yalnızca parlayan insanları seçmek değildir; henüz parlamayan kişideki ışığı görebilmektir.

Vitrine değil, iklime bakmak
Ajda Pekkan’ın yorumladığı bir şarkıda geçen “vitrin” ve “iklim” ayrımı tam da bunu anlatıyor. Vitrin, insanın dışarıya gösterebildiğidir. İklim ise onunla çalışırken yarattığı histir.

Bir çalışan kendisini çok iyi tanıtabilir ama ekipte güvensizlik yaratabilir. Başarılarını etkileyici biçimde anlatabilir ama zor zamanlarda sorumluluktan kaçabilir. Başka biri ise kendisini yeterince anlatamaz; ancak bulunduğu yere güven, disiplin ve istikrar getirir.

Bugünün dünyasında vitrin çok güçlü. LinkedIn paylaşımları, ödüller, sahneler, listeler, etkinlikler ve unvanlar insanların çerçevesini büyütüyor. Fakat çerçevenin büyük olması, resmin iyi olduğu anlamına gelmiyor. Bir başka şarkıda söylendiği gibi mesele, çerçeveyi değil resmi arayabilmekte…

Sessiz insanları da romantikleştirmeyelim!
Burada her sessiz çalışanın çok yetenekli olduğunu söylemiyorum. Sessizlik her zaman derinlik değildir. Hakkını aramamak her zaman erdem değildir. Yıllarca aynı yerde kalmak da mutlaka sadakat anlamına gelmez.

Aynı şekilde görünür olan herkes de yüzeysel değildir. Kendisini anlatabilmek, iletişim kurmak ve yaptığı işi görünür hâle getirmek önemli bir yetkinliktir. Ben de dâhil olmak üzere çoğumuz görülmeyi, duyulmayı ve takdir edilmeyi seviyoruz. Bugünün iş hayatında görünürlük neredeyse ayrı bir yetkinlik hâline geldi.

Sorun görünürlükte değil. Sorun, görünürlüğün tek başarı ölçütü hâline gelmesinde ve zaman zaman yeteneğin önüne geçmesinde.

Sürekli konuşanı bilgili, hızlı cevap vereni zeki, kendinden emin görüneni lider, sessiz kalanı ise yetersiz sanabiliyoruz. Böylece gerçek performansı değil, performansın sunumunu ödüllendirmeye başlıyoruz.

Susan Cain, Quiet kitabında modern çalışma kültürünün dışa dönüklüğü ideal hâline getirerek daha sessiz insanların katkılarını sıklıkla gözden kaçırdığını anlatır. Cain’in dikkat çektiği mesele, sessiz insanların daha üstün olması değil; kurumların yeteneği yalnızca en yüksek çıkan ses üzerinden tanımlamasıdır.

Basiretli lider neyi görür?
Basiretsiz yönetici, kendisine benzeyeni yetenekli bulur. Basiretli yönetici ise farklı kişiliklerin hangi koşullarda güçlenebileceğini anlamaya çalışır.

Şunu sorgular: Bu kişi gerçekten katkı sunmuyor mu, yoksa katkısını anlatamıyor mu? Toplantıda konuşmuyor ama en doğru çözümü sonrasında o mu üretiyor? Yıllardır aynı görevde kalmasının nedeni yetersizlik mi, yoksa ona hiç fırsat verilmemesi mi? Bu çalışan başka bir yöneticinin elinde nasıl birine dönüşürdü?

İyi lider, hazır yıldızları toplamaktan fazlasını yapar. Yeteneği keşfeder, geliştirir ve gerektiğinde kendi ışığını biraz azaltarak başkasına alan açar.

Peki yeteneği nasıl seçiyoruz?
İyi kitapları, güçlü kalemleri ve gerçekten nitelikli yazarları nasıl seçiyoruz? Kitabevindeki “çok satanlar” rafına bakarak mı, yoksa görünür olmayan ama iyi yazan isimleri de arayarak mı?

İş dünyasında da aynı soruyu sormamız gerekmiyor mu?

Eskiden “headhunt” diye güçlü bir alan vardı. Biz o insanları çoğu zaman göremez, onlara doğrudan ulaşamazdık. Bir proje yapılacağı zaman, “Bu işin üstadı kimdir, nerede çalışır, aklınıza gelen bir isim var mı?” diye sorardık. Headhunter’lar da piyasada görünürlüğü çok yüksek olmayan; ama gerçekten işi bilen kişileri bulup getirirdi.

Şimdi ise görünürlük, uzmanlığın önüne geçebiliyor. Bir kişinin sosyal medyada görünür olması, çok takip edilmesi ya da sürekli aynı çevrelerde karşımıza çıkması onu daha cazip hâle getirebiliyor. Oysa büyük bir markanın içinde görünür olmakla, gerçekten o alanın en iyi uzmanlarından biri olmak her zaman aynı şey değil.

Hâlâ LinkedIn’i ya da Instagram’ı olmayan, olsa bile aktif kullanmayan pek çok yetenekli insan bulunduğunu biliyoruz, değil mi?

Üstelik bu kişilere çoğu zaman “CV’ni gönder” de denmez. Onlara daha çok, “Gel, seninle bir konuşalım” denir. Çünkü bazı insanların bir özgeçmişten ya da sosyal medya profilinden çok daha fazlası olduğunu zaten bilirsiniz.

Kendimize de bakalım!
Bu yazıyı yazarken kendimi konunun dışında tutmuyorum. Ben de görünmeyi seviyorum. Ürettiğim şeylerin fark edilmesini, emeğimin karşılığını almayı ve sesimin duyulmasını önemsiyorum.

Hatta zaman zaman çok hareketli olmayı üretkenlik, çok görünmeyi de değer sanabiliyoruz. Sürekli bir öne çıkma, anlatma ve yetişme hâli içindeyiz.

Peki asıl yetenek nerede?

Belki de en yetenekli kişi odanın en sessiz köşesinde oturuyor. Belki yıllardır terfi ettirmediğimiz kişi, başka bir kurumda çok iyi bir yönetici olacak. Belki “inisiyatif almıyor” dediğimiz çalışan, her girişiminde durdurulduğu için artık geri çekiliyor.

Şimdi eski yöneticilerinizi ve ekip arkadaşlarınızı düşünün. Sesi çok çıkmayan, yalnızca işini yapan, kendisini pazarlamayan ama güven veren biri var mıydı? Bugün nerede?

Bir de her yıl aynı isimlerin yer aldığı o büyük listeleri düşünün. Belki bu yıl yeni isimler eklemenin zamanı gelmiştir. Hatta belki listelerde yıllardır bulunanların da şunu söyleme zamanı gelmiştir: “Ben yeterince görünür oldum. Şimdi yerimi başkasına bırakıyorum.”

Çünkü bazen asıl liderlik sahneye çıkmak değil, sahnenin kenarına çekilip başka birinin görünmesini sağlamaktır.

Underrated ünlüler var da beyaz yaka dünyasında neden olmasın? Belki de soru, onların neden kendilerini gösteremediği değildir. Asıl soru şudur: Biz neden onları göremiyoruz?

Günümüzde yetenek avcılığı sizce nasıl yapılıyor? ATS’ler ve yapay zekâ destekli özgeçmiş okumaları yeterli mi? Bu eski kafalılık değil elbette; ama bana kalırsa yetenek hâlâ biraz arkeolojik kazılarda…

Çünkü bazı cevherler algoritmayla değil, kazıyla bulunuyor..
SELDA KUTAY

yani kullanilan duruma gore degisiyor iste.

cok guzelmis bu