Herkesin evreni bir hard disk, ama herkesin okuyucusu farklı.
Aynı eşya, aynı çizik, aynı leke... Sen bakıyorsun "çöp" diyorsun, başkası bakıyor "efsane" diyor. Çünkü eşya aynı, ama kodu çözen program farklı.
Kahve döküldü beyin onu kodladı . Senin beynin o lekeyi "o gün kahve dökülmüştü, herkes gülmüştü" diye çözüyor. Benim beynim aynı lekeye bakıyor, "kirli" diye çözüyor. Leke aynı, çözüm farklı. Çünkü ben orada değildim.
O yüzden "anlamsız" diye bir şey yok. Sadece "benim kodumla açılmıyor" var. Başkasının koduyla açılıyor.
Ve bu yüzden kimse kimsenin çöp evine "çöp" diyemiyor. Onun için orası çöp değil, arşiv. Sen arşivin dilini bilmiyorsun, o biliyor.
Bilgisayar unutmuyor, beyin unutuyor diyorduk. Şimdi geldik şuraya: Beyin unutmuyor aslında, beyin şifreliyor. Eşyanın üstüne, kokunun üstüne, şarkının üstüne şifreliyor. Anahtar da sadece sende.
O anahtar başkasında yoksa, o eşya çöp. Anahtar sende varsa, o eşya efsane.
Düşün: Banka kartının içinde paran yok. Kartın içinde sadece "ben buyum" diyen bir anahtar var. Para bankanın bilgisayarında. Kartı kaybedersen paran kaybolmuyor, sadece erişim gidiyor. Yeni kart çıkartırsan paraya yine ulaşıyorsun.
Beyin de aynen öyle yapıyor. Beyin her şeyi içine yazmıyor, çünkü içi küçük, doluyor, yoruluyor. Onun yerine dünyayı banka gibi kullanıyor.
Eşya = bankadaki hesap. Beyindeki küçük not = kartın şifresi. Eşyayı görünce beyin şifreyi giriyor, dünya da sana anıyı geri veriyor.
Ve beyin bunu hep yapıyor. Cebine koyduğun düğüm, eline attığın yazı, buzdolabına yapıştırdığın not, telefona kaydettiğin fotoğraf... Hepsi banka kartı. Beyin "ben bunu ezberlemeyeyim, dünyaya yazayım, lazım olunca okurum" diyor.
Bilimde buna "genişlemiş zihin" diyorlar. Zihin kafatasının içinde değil, kafatası + dünya. Defter de beynin bir parçası, eşya da beynin bir parçası.
İstifçi de bu yüzden evi toplayamıyor. Çünkü onun için evi toplamak, bankayı soymak gibi. "Evdeki her eşya benim hesabım, atarsam param gider" diye korkuyor. Halbuki para gitmiyor, sadece kart gidiyor.
Şimdi soru şu: Biz gerçekten beynimizle mi hatırlıyoruz, yoksa dünyayı kullanarak mı hatırlıyoruz?
Beyni tek başına bırak, çok az şey hatırlıyor.
Karanlık bir odaya koy bir insanı, hiç eşya yok, hiç ses yok, hiç koku yok, hiç kimse yok. Bir hafta sonra ne hatırlıyor? Neredeyse hiçbir şey.
Ama aynı insanı çocukluğunun evine götür, kapının gıcırtısını duysun, mutfağın kokusunu alsın, eski koltuğa otursun... Bir anda 20 yıllık anılar yağmur gibi geliyor. Niye? Çünkü banka oradaydı. Beyin sadece kapıyı açtı.
Yani asıl hafıza çevreye kayıtediliyor. Herkes için izler farklı anlamda. Çünkü okuyucumuz yani beynimiz farklı.
Bilgisayar gibi değil yani. Bilgisayarda dosya harddiskin içinde. Beyinde dosya dışarıda. Beyin sadece dosyanın nerede olduğunu biliyor. "Bu anı, o bardakta. Bu anı, o şarkıda. Bu anı, o sokakta."
O yüzden yaşlanınca insanlar eski evlerine, eski mahallelerine gitmek istiyor. Çünkü beyin yavaşlıyor, kart çiziliyor, şifreyi unutuyor. Ama eski çevreye gidince, çevre ona "bak şifren buydu" diye hatırlatıyor.
Ve istifçiye dönersek... İstifçi bunu içgüdüsel olarak biliyor. O yüzden evini banka şubesi gibi dolduruyor. "Ne olur ne olmaz, bir gün lazım olur, bir gün bu anıyı çekmem gerekir" diye her şeyi saklıyor. Banka şubesi ne kadar kalabalık olursa, o kadar güvende hissediyor.
Ama banka şubesi o kadar kalabalık ki, vezneye ulaşamıyor. Her yer dosya dolu, hangi dosya nerede belli değil.