efelsefe

bence soylediklerinde cok guclu bir nokta var ama dogal seleksiyonu bozduk kismini biraz farkli yorumlamak gerekir.
insanlik dogal seleksiyondan kulturel ve teknolojik evrime dogru kaydi. gecmiste hayatta kalmak icin kiyafetini dikmek yiyecegini uretmek aletini yapmak evini onarmak zorundaydin. bugun ise ayni islerin her biri konusunda uzmanlasmis baska insanlar ve sistemler var.
bu yuzden modern insanin bir paradoksu ortaya cikiyor. birey olarak bir cok seyi yapamiyoruz ama toplum olarak tarihin hic bir doneminde olmadigi kadar cok sey yapabiliyoruz. bir otomobilin lastigini tamir edemeyen insan o otomoilin uretilebilmesi icin gereken binlerce farkli uzmanligin olusturdugu devasa sistemin icinde yasiyor.

dolayisiyla mesele insanlarin aptallasmasi degil bilginin bireyden topluma aktarilmasi ve uzmanlasmasi. eskiden bir insan hayatta kalabilmesi icin cok sayida seyi bilmesi gerekiyordu. bugun ise tek bir seyi cok iyi bilmesi yeterli olabiliyor.

Yapay zekâ hakkında konuşurken genellikle onun ne kadar akıllı hale geldiğini tartışıyoruz. Bir gün insan gibi konuşabilecek mi, mesleklerimizi elimizden alacak mı, bilinç kazanacak mı, insanlığın yerini alabilir mi?

Fakat belki de çok daha temel bir soruyu gözden kaçırıyoruz:

Bütün bunları çalıştırmak için ne kadar enerjiye ihtiyaç duyacağız?

Bu soru ilk bakışta felsefi görünmeyebilir. Oysa biraz düşündüğümüzde mesele doğrudan insanlığın geleceğiyle, kaynakların paylaşımıyla, adaletle ve hatta özgürlük kavramıyla ilgili hale geliyor.

Bugün yapay zekâ yalnızca bilgisayarlarımızın içinde yaşayan bir yazılım değil. Arkasında dev veri merkezleri, işlemciler, soğutma sistemleri, elektrik şebekeleri, madenler ve milyarlarca dolarlık fiziksel altyapı bulunuyor. Yapay zekânın gelişimi artık yalnızca daha iyi algoritmalar üretme meselesi değil; aynı zamanda daha fazla işlem gücü ve dolayısıyla daha fazla enerji meselesi.

Yeni araştırmalar, yapay zekâ ve veri merkezlerinin enerji ihtiyacının önümüzdeki yıllarda önemli ölçüde artabileceğine işaret ediyor. Enerji altyapısının yapay zekânın geleceğinde belirleyici faktörlerden biri haline gelmesi bekleniyor.

Burada felsefenin sorması gereken soru ortaya çıkıyor:

İnsanlığın teknolojik ilerlemesi için doğanın ve toplumun hangi bedelleri ödemesi kabul edilebilir?

Teknolojik ilerleme gerçekten ilerleme midir?

İnsanlık tarihine baktığımızda teknolojik gelişmeyi çoğu zaman ilerlemeyle eş anlamlı kabul ettik.

Ateşi bulduk.

Tekerleği yaptık.

Elektriği kullandık.

Sanayi devrimini gerçekleştirdik.

Bilgisayarları geliştirdik.

İnterneti kurduk.

Şimdi de yapay zekâyı geliştiriyoruz.

Her aşamada insanın doğa üzerindeki hâkimiyeti arttı. Fakat burada ilginç bir paradoks var.

İnsan doğaya hükmettikçe doğaya daha fazla bağımlı hale geliyor.

Bugün bir yapay zekâ sistemini çalıştırmak için gereken elektrik, su, madenler ve altyapı olmadan o sistem var olamıyor. Yani en “sanal” teknoloji bile aslında son derece fiziksel bir dünyaya bağımlı.

Bulut dediğimiz şey aslında gökyüzünde değil.

İnternet görünmez değil.

Yapay zekâ maddesiz değil.

Hepsinin arkasında devasa bir fiziksel dünya var.

Belki de teknoloji bize görünmez hale geldikçe onun gerçek maliyetini unutuyoruz.

## Peki bu maliyeti kim ödeyecek?

Asıl felsefi problem burada başlıyor.

Bir şirket yapay zekâ geliştirdiğinde ekonomik kazancı şirket elde ediyor olabilir.

Fakat bunun enerji maliyetinin bir kısmını toplum ödüyorsa ne olacak?

Enerji altyapısına yapılan yatırımlar kamu kaynaklarından karşılanıyorsa?

Su kaynakları veri merkezlerinin soğutulması için kullanılıyorsa?

Elektrik talebi arttığı için enerji üretimine daha fazla kaynak ayrılması gerekiyorsa?

Ve bütün bunların çevresel maliyeti gelecek nesillere bırakılıyorsa?

O zaman şu soruyu sormamız gerekiyor:

Bir teknolojinin ekonomik faydasını kim elde ediyor, gerçek maliyetini kim taşıyor?

Bu yalnızca ekonomi sorusu değildir.

Aynı zamanda adalet sorusudur.

Gelecek nesillere karşı borcumuz var mı?

Bugün yaşayan insanların daha gelişmiş teknolojiye sahip olması için gelecekte yaşayacak insanların daha az kaynağa sahip olmasını kabul edebilir miyiz?

Felsefede bu soru yeni değil.

Hans Jonas, teknolojik gücün büyümesiyle birlikte insanın geleceğe karşı sorumluluğunun da büyüdüğünü savunuyordu.

Çünkü geçmişte insanın doğaya verebileceği zarar sınırlıydı.

Bugün ise durum farklı.

İnsanlık artık yalnızca kendi yaşadığı dönemi değil, kendisinden sonra gelecek insanların yaşam koşullarını da değiştirebilecek güce sahip.

Bu nedenle yapay zekâ tartışmasını yalnızca “AI ne kadar akıllı olacak?” sorusuyla sınırlamak eksik kalıyor.

Belki asıl soru:

Yapay zekâyı ne kadar büyütmemiz gerektiğine kim karar verecek?

Daha fazla teknoloji her zaman daha iyi midir?

Burada bizi başka bir paradoks bekliyor.

Yapay zekâ enerji tüketimini artırabilir.

Ama aynı zamanda enerji sistemlerini daha verimli hale getirmek için de kullanılabilir.

Elektrik şebekelerinin optimizasyonu, enerji tüketiminin tahmini, yenilenebilir enerji kaynaklarının yönetimi ve sanayide verimlilik gibi alanlarda yapay zekânın ciddi faydaları olabilir.

Türkiye'de de 2053 net sıfır hedefi kapsamında 81 ilin kendi iklim riskleri ve emisyonlarını dikkate alan yerel planlar üzerinde çalışılması bu dönüşümün artık yalnızca teorik bir tartışma olmadığını gösteriyor.

Dolayısıyla mesele “yapay zekâ iyi mi kötü mü?” sorusundan daha karmaşık.

Aynı teknoloji hem sorunun kendisi hem de çözümün bir parçası olabilir.

Bu da bizi klasik bir felsefi probleme götürüyor:

Bir şeyin faydalı olması, onun sınırsızca kullanılmasını haklı çıkarır mı?

İnsan sonunda kendi yarattığı sistemin tüketicisi mi olacak?

Belki de en ilginç soru burada.

Yapay zekâ geliştikçe insanlar daha az çalışabilir.

Daha fazla üretim yapılabilir.

Bilgiye erişim kolaylaşabilir.

Tıp, eğitim, mühendislik ve bilim alanlarında büyük ilerlemeler gerçekleşebilir.

Fakat aynı zamanda insanın karar verme yeteneğini teknolojiye devretme riski de büyüyor.

Bugün bir insan bir metni yapay zekâya yazdırıyor.

Yarın bir yatırım kararını ona bırakabilir.

Sonra sağlık kararlarını.

Sonra işe kimi alacağını.

Sonra çocuğunun eğitimini.

Bir süre sonra insanın teknolojiye güvenmesi ile teknolojiye bağımlı olması arasındaki sınır ortadan kalkabilir.

Belki geleceğin en büyük problemi yapay zekânın insan kadar akıllı olması değil.

İnsanın kendi aklını kullanmaya giderek daha az ihtiyaç duymasıdır.

Sonuç: Asıl mesele yapay zekâ değil, insanın sınır koyabilme yeteneği

Yapay zekâ muhtemelen hayatımızın giderek daha büyük bir bölümünü değiştirecek.

Bunu durdurmak da muhtemelen mümkün değil.

Fakat teknoloji karşısında tamamen pasif olmak zorunda da değiliz.

İnsanlık tarihindeki en önemli sorulardan biri belki de hiçbir zaman “Ne yapabiliriz?” olmadı.

Asıl soru:

“Ne yapabileceğimiz halde ne yapmamamız gerekir?”

Yapay zekâ bize çok büyük bir güç verebilir.

Ama güç arttıkça sorumluluk da artıyor.

Belki de 21. yüzyılın temel felsefi problemi yapay zekânın insanı geçip geçmeyeceği değil.

İnsanın elindeki teknolojik gücü kullanırken kendisine sınır koyup koyamayacağıdır.

Çünkü sonunda mesele yapay zekânın ne kadar akıllı olacağı değil.

İnsanın ne kadar bilge davranabileceğidir.

Sizce yapay zekânın enerji, su ve doğal kaynak tüketimi gelecekte sınırlandırılmalı mı?

Yoksa insanlığın teknolojik gelişimini sınırlamak, ilerlemenin önüne geçmek anlamına mı gelir?

Ve daha önemlisi:

Bir teknolojinin bize sağladığı fayda, onun görünmeyen maliyetlerini haklı çıkarmaya yeter mi?

ay iste o karanlik yerin saat 1 yonunde gunes ile dunya arasinda bir yerde giderken sagda donerken solda

@efes aramiza hos geldin

@Samuray said:

Çok güzel bir bilgi olmuş phi. teşekkürler.

cok guzel bilgiler paylasirim her daim.

Bilime, teknolojiye her zaman ilgi duymuş, yapabildiğince, ulaşabildiğince bu yöndeki araştırma, inceleme, gelişmeleri takip etmeye çalışmıştı. Kaotik evrende tartışmaya yer vermeyecek boyutlardaki kesinlikler, gözlem ve deneye dayalı elde edilen bulgular ve bunların ışığında kat edilen mesafeler her daim hayranlıkla izlediği olgulardan biri olmuştu. Geceyi noktasal ışıklarıyla süsleyen yıldızlar çok uzaklarda olsalar da gözün gördüğü mesafede yanıp sönmekteydiler. Işık yıllarına göre hesap edildiklerinde bir kısmı belki de yerinde değildiler. Nihayet ismi öne çıkan doktorlardan birinde karar kılmış ve randevu alarak muayeneye gitmişti. Çocukluğunda kablolu telefonla tanışmış ve yıllar sonra tuşlu ve daha sonra akıllı ve telefonları hayatına dahil etmişti. Neredeyse yarım yüz yıllık zaman diliminde teknolojinin kat ettiği mesafe öyle böyle bir mesafe sayılmazı. Dermatoloji uzmanı elinde cep telefonu ve telefonun kamerasına takılı bir cihazla kaşıntılı yerlerinin üzerinde gezdirmiş, ultrason gibi film çekmişti. Daha önce internet üzerinden görsellerini gördüğü uyuz asalağını ilk kez bu cihaz sayesinde teninin altında resmedildiğine tanıklık yapmıştı; şaşkınlıkla ve bilimsel yaklaşıma umutla, hayranlıkla bakakalmıştı. Teknolojinin geldiği, kat ettiği aşama itibariyle belki de uyuz asalağını bu kadar süre taşıyan ve dünya rekorlar kitabına girmesi gereken bir isimsiz kişi olduğunu dahi bu şaşkınlıkla fark edememişti. Ekzema, kurdeşen, mantar acaba nereye saklanmışlardı? Tedavi olarak on gün ara ile üçer gün tüm vücuda kükürt karışımı vazelin sürülecek ve bu süre zarfında önerilen hijyen kurallarına uyulmasıydı önerilen...Bu kez uyuz asalağını bizzat görmüş ondan kurtulmak için kolları yeniden sıvamıştı. Ne ki on günlük ara ile üçer günlük tedavi sürecine kendince bir ekleme yaparak ikinci on gün sonra üç günlük bir ilave yapmıştı; uyuzun kökünü kazımakta artık kararlıyı; uyuz olmuştu bir kere ve artık bitmeliydi...
Geçen süre zarfında aile hekimini değiştirmişti.
On bin yıllık bilinen yazılı tarihin geldiği aşama itibariyle “insan” değerli bir varlık olarak tanımlanmış evrensel bir takım hakların öznesi olduğuna işaret edilmişti. Yaşamak hakkı ve beden bütünlüğünü korumak hakkı en kutsal hakların başında gelmekteydi. Bildiriler, belgeler, çok uluslu sözleşmeler bu hakları normatif olarak kayıt altına almışlardı. Tüm bu aşamalara, kayıt altına alınmalarına rağmen savaşlar, yıkımlar, katliamlar, beden bütünlüğüne yönelik saldırılar azalmamış sanki uygarlaşma hızına paralel bir hızla yükselmişlerdi. İnsan adeta kendi yaratısı metanın metasına dönüşmüş gibiydi; ilkel topluluklarda var olan “paylaşım yasası”nın esamesi okunmamaktaydı. Bilimsel birikim öyle bir mesafe kat etmişti ki bir ışık günü uzağa insan eli uzanabilmiş ve fakat aynı hızda insan değersizleşmişti..Vazgeçilmez olduğu kayıt altına alınan hak ve özgürlükler hangi kuytularda kalmıştı?
Yaklaşık bir ay süren tedavisi bitmişti. Kabarıklıklar yoktu ancak kaşıntı hala devam etmekteydi. Kortizonlu ilaçlar, losyonlar ne bulursa sürmeye başlamıştı. Derisinin tüm yüzeyleri pul pul ( saçtaki kepek gibi ) dökülmeye başlamıştı; bir yandan kaşıntı ve eklenen döküntülerle karşı karşıya kalmıştı. Yeniden en son göründüğü dermatoloji uzmanına gitti; kesin olarak uyuz bitmiş ve fakat kükürt nedeniyle ciltte hassasiyet oluşmuş olduğu sonucuna varılmıştı. Buna dair tedaviyi de uygulamıştı. Yine çözüm olmayınca tüm gücü, tüm umudu tükenmişti; çaresizce yeni aile hekimine giderek bir çözüm bulmak dışında yapabileceği fazla bir şey kalmamıştı. Öyle de yaptı. Muayene edildiğinde kükürtün yan etkisi olabileceği söylenmiş ve ismi öne çıkan diğer dermatoloji uzmanına yönlendirilmişti; öyle de yapmıştı. Sonunda daha uzun süreceği öngörülen tedavi verilen ilaçlarla iki ayda sonuç vermeye başlamıştı. Uyuz, kaşıntı ve döküntüler son bulmuştu. Lakin ekzema, kurdeşen ve mantar hala yerli yerlerinde durmaktaydılar; uyuz oldum/...M…

Nejdet Evren,
Mayıs-Temmuz 2026, Akarca,
Ülke, İnsan ve Manzarada Kimi Zamanlar…

Kodlar daha stabil site hizi arttirilmis gorsel bozukluklar duzeltilmistir.

@Yapma-Kafa said:

Kısa dalga yayını ile istihabarat sağlama haberleşme yöntemi 1.dünya savaşından kalma eski bir yoldur. Artık uydular var diye büyük devletler kısa dalgayı kullanmıyor. Avantajları neler;

Kaynağı ve alıcıyı tespit edemezsin. Kayıt tutamazsın.

Dezavantajları neler;

Bilgiyi alacak kişinin önceden haberi olmalı. Tam o saatte o frrkansı dinlemeli. Eğer kaçırırsa tekrarı olmaz.

Etkili bir yoldur ama jammer ile kolayca parazitlenir. İran uçtanuca şifrelemeyi manuel yapıyor zavallılar.

Daha da etkili yol genişbant spektrum yayını ile tüm havasahasını kilitlemektir.

Ama bu durumda uçaklar telrfonlar herşey etkilenir. Uydular işlevsiz kalır.

Ancak bunun için 2 nükleer santral çalıştırmak gerek.

deneme

10 TL yok, 10 TL'lik fark, kalan bakiyeleri toplarken aynı parayı tekrar tekrar saymaktan kaynaklanıyor. Bastaki 300 tl nin icinde 150+60 var zaten.

Toplumu anlamaya çalışırken yalnızca günlük gözlemlerimize dayanmak çoğu zaman yeterli değildir. İnsanların neden belirli davranışlar sergilediğini, toplumdaki ilişkilerin nasıl şekillendiğini veya ekonomik, kültürel ve siyasi değişimlerin bireyleri nasıl etkilediğini anlamak için daha sistemli bir bakış açısına ihtiyaç duyarız. Sosyolojik kuramlar tam da bu noktada önem kazanır.

Sosyolojik kuramı, toplumsal olayların arkasındaki ilişkileri ve nedenleri anlamamıza yardımcı olan bir düşünme çerçevesi olarak değerlendirebiliriz. Örneğin toplumda gelir eşitsizliğinin ortaya çıkması yalnızca ekonomik verilerle açıklanamayabilir. Eğitim, aile yapısı, kültürel değerler, çalışma hayatı ve siyasal kurumlar da bu eşitsizliğin oluşumunda etkili olabilir. Kuramlar, bu farklı unsurlar arasındaki bağlantıları görmemizi sağlar.

Bunun yanında sosyolojik kuramlar, toplumda yaşanan değişimleri anlamlandırmamıza da yardımcı olur. Teknolojinin günlük yaşamı değiştirmesi, sosyal medyanın insan ilişkileri üzerindeki etkisi, aile yapısındaki dönüşümler veya çalışma biçimlerinin değişmesi gibi konular yalnızca bireysel tercihler üzerinden değerlendirildiğinde eksik kalabilir. Daha geniş bir toplumsal çerçeveye bakmak, kişisel görünen birçok durumun aslında toplumsal koşullarla bağlantılı olduğunu ortaya koyabilir.

Ancak kuramların toplumu açıklamak için kullanılan kesin ve değişmez formüller olmadığını da unutmamak gerekir. Her kuram toplumsal gerçekliğin belirli bir yönünü öne çıkarır. Bu nedenle farklı kuramları karşılaştırmak ve olaylara farklı açılardan bakabilmek sosyolojik düşüncenin önemli bir parçasıdır.

Sonuç olarak sosyolojik kurama duyulan ihtiyaç, toplumu sadece gözlemlemekten öte onu anlamlandırma ihtiyacından kaynaklanır. Kuramlar bize hazır cevaplar vermekten çok, doğru soruları sormayı ve toplumsal olayların görünmeyen bağlantılarını fark etmeyi öğretir. Bence sosyolojinin en önemli katkılarından biri de tam olarak budur: Günlük hayatın sıradan görünen olaylarının arkasındaki toplumsal yapıyı sorgulayabilmek.

Merhaba
Sitemiz v4.14.10 versiyonuna guncellenmistir.

Marx, Feuerbach eleştirisinde önemli bir noktaya temas etmektedir; şöyle ki, filozofa bir görev yüklemekte ve onun dünyayı sadece anlamaya çalışan biri olarak değil ayrıca değiştirmekle görevli olduğuna temas eder. İnsanın kültürel varlığı dünyayı zaten sürekli değiştirmekten ibaret değil midir? Kast ettiğinin bu olmadığı açıktır; o, insanlığın yaşam biçiminin değiştirilebileceğinden söz etmektedir. Tarihi sınıfsal olarak yorumlayıp geleceği yine sınıfların konumlandırılması ve direnişine göre biçimlendirmesi de bu şekilde anlaşılmalıdır. Klasik teori son yüz yıldaki hiç bir devrim ile örtüşmez.. (Paris Komünü pre kapitalist bir ortamda ortaya çıkmış bir durum olarak değerlendirilmelidir.) Buna rağmen dünya üzerindeki tesirleri bakımından uygarlık tarihinde eşi görülmemiş bir etkiye sahip olduklarını kimse inkar edemez. Marksizmin bilimsel felsefesi durağanlaştırıldığında kendi içine çöken bir sisteme dönüşmesi, reel sosyalizm denilen sapmaya uğraması kaçınılmazdır. Hal böyle olunca diyalektik tarihi materyalizmi ezberden öte yeni olgulara uyarlayarak ileriyi görmek, çözümleyip toplumları dönüştürmek gereklmektedir.

Yapay zekayı bulanlar bu kadar çok hakkında konuşmadılar. Hay sizin çenenizin yayına kilit takılsın.

Müzik, sinema ve sanat dünyasında “underrated” dediğimiz insanlar vardır ya; çok yeteneklidirler ama hak ettikleri kadar görünmezler. Büyük kitlelere ulaşamaz, doğru zamanda doğru çevrede bulunamaz ya da kendilerini yeterince anlatamazlar. Yıllar sonra keşfedildiklerinde hep aynı şeyi söyleriz: “Bu insan nasıl fark edilmemiş?”

Peki neden beyaz yaka dünyasında da underrated çalışanlar, uzmanlar ve yöneticiler olmasın? Neden bazı insanlar yıllarca işini son derece iyi yaptığı hâlde görünmez kalırken, bazıları sürekli aynı listelerde, aynı ödüllerde ve aynı sahnelerde yer almaya devam ediyor?

Her yıl yayımlanan ama hiç değişmeyen listeler
İş dünyasında her yıl yeni listeler açıklanıyor: En iyi yöneticiler, en etkili liderler, en başarılı insan kaynakları profesyonelleri, en güçlü kadınlar, en yenilikçi isimler… Fakat yıllar geçiyor, listelerdeki isimler pek değişmiyor. Bla bla…

Elbette listedeki insanların başarılarını küçümsemiyorum. Büyük işler yapmış, önemli sorumluluklar üstlenmiş ve haklı bir görünürlük kazanmış olabilirler. Ama insan ister istemez soruyor: Bu kadar mı mükemmelsiniz?

Koca bir iş dünyasında beş yıldır, on yıldır sizden başka hiç kimse yetişmedi mi? Hiç yeni bir lider ortaya çıkmadı mı? Hiç sessizce dönüşüm gerçekleştiren, ekip büyüten, kriz çözen ve insan yetiştiren başka biri olmadı mı?

Belki de bazı listelerin en büyük sorunu, başarıyı göstermekten çok mevcut görünürlüğü yeniden üretmesidir. Aynı insanlar birbirlerini davet ediyor, birbirlerinin etkinliklerine katılıyor, birbirlerini ödüllendiriyor ve ardından aynı çevre yeniden “sektörün en iyileri” olarak karşımıza çıkıyor. Bir noktadan sonra bu durum, yetenek görünürlüğünden çok kendi içinde dönen bir dolaşım sistemine dönüşüyor.

Belki de bu listelerde yıllardır bulunanların zaman zaman şöyle demesi gerekir: “Ben yeterince görünür oldum. Bu yıl yerimi yeni bir isme bırakıyorum.”

Çünkü liderlik yalnızca sahnede kalmak değil, gerektiğinde sahneden çekilmeyi de bilmektir. Zamanında yer açmak da liderliğe dâhil değil midir?

Görünmeyen çalışanların dünyası
Bir yanda yıllardır aynı listelerde yer alan insanlar varken, diğer yanda sesi hiç çıkmayan çalışanlar var. İşlerini yaparlar, sonuç üretirler, sözlerini tutarlar, kriz çıktığında ortadan kaybolmazlar, ekiplerine güven verir ve kurumsal hafızayı taşırlar. Ama yaptıkları her işi duyurmazlar.

Başarılarını anlatmakta zorlanırlar. Kendi haklarını talep etmek yerine “Tamam” deyip devam edebilirler. Terfi istemez, ücret pazarlığında ısrar etmez, toplantılarda herkesten önce konuşmazlar. Bazen yıllarca aynı pozisyonda kalırlar.

Sonra başka bir yönetici gelir, bu kişiyi fark eder, sorumluluk verir ve bir anda bambaşka bir profesyonel ortaya çıkar. Aslında kişi değişmemiştir. Onu gören göz değişmiştir.

İnsanları iki boyutlu izlemek
Çalışanları çoğu zaman iki boyutlu bir sinema sahnesinden izler gibi değerlendiriyoruz. Toplantıda ne kadar konuştuğuna, kendisini nasıl sunduğuna, kıyafetine, unvanına ve kimlerle yakın olduğuna bakıyoruz.

Oysa insan üç boyutludur. Geçmişi vardır, değerleri vardır, korkuları vardır, öğrenme kapasitesi vardır, henüz kullanılmamış yetenekleri vardır. Varoğlu var…

Bir çalışan bugün çok görünür olmayabilir. Ancak doğru liderin elinde bir cevhere dönüşebilir. Çünkü iyi liderlik yalnızca parlayan insanları seçmek değildir; henüz parlamayan kişideki ışığı görebilmektir.

Vitrine değil, iklime bakmak
Ajda Pekkan’ın yorumladığı bir şarkıda geçen “vitrin” ve “iklim” ayrımı tam da bunu anlatıyor. Vitrin, insanın dışarıya gösterebildiğidir. İklim ise onunla çalışırken yarattığı histir.

Bir çalışan kendisini çok iyi tanıtabilir ama ekipte güvensizlik yaratabilir. Başarılarını etkileyici biçimde anlatabilir ama zor zamanlarda sorumluluktan kaçabilir. Başka biri ise kendisini yeterince anlatamaz; ancak bulunduğu yere güven, disiplin ve istikrar getirir.

Bugünün dünyasında vitrin çok güçlü. LinkedIn paylaşımları, ödüller, sahneler, listeler, etkinlikler ve unvanlar insanların çerçevesini büyütüyor. Fakat çerçevenin büyük olması, resmin iyi olduğu anlamına gelmiyor. Bir başka şarkıda söylendiği gibi mesele, çerçeveyi değil resmi arayabilmekte…

Sessiz insanları da romantikleştirmeyelim!
Burada her sessiz çalışanın çok yetenekli olduğunu söylemiyorum. Sessizlik her zaman derinlik değildir. Hakkını aramamak her zaman erdem değildir. Yıllarca aynı yerde kalmak da mutlaka sadakat anlamına gelmez.

Aynı şekilde görünür olan herkes de yüzeysel değildir. Kendisini anlatabilmek, iletişim kurmak ve yaptığı işi görünür hâle getirmek önemli bir yetkinliktir. Ben de dâhil olmak üzere çoğumuz görülmeyi, duyulmayı ve takdir edilmeyi seviyoruz. Bugünün iş hayatında görünürlük neredeyse ayrı bir yetkinlik hâline geldi.

Sorun görünürlükte değil. Sorun, görünürlüğün tek başarı ölçütü hâline gelmesinde ve zaman zaman yeteneğin önüne geçmesinde.

Sürekli konuşanı bilgili, hızlı cevap vereni zeki, kendinden emin görüneni lider, sessiz kalanı ise yetersiz sanabiliyoruz. Böylece gerçek performansı değil, performansın sunumunu ödüllendirmeye başlıyoruz.

Susan Cain, Quiet kitabında modern çalışma kültürünün dışa dönüklüğü ideal hâline getirerek daha sessiz insanların katkılarını sıklıkla gözden kaçırdığını anlatır. Cain’in dikkat çektiği mesele, sessiz insanların daha üstün olması değil; kurumların yeteneği yalnızca en yüksek çıkan ses üzerinden tanımlamasıdır.

Basiretli lider neyi görür?
Basiretsiz yönetici, kendisine benzeyeni yetenekli bulur. Basiretli yönetici ise farklı kişiliklerin hangi koşullarda güçlenebileceğini anlamaya çalışır.

Şunu sorgular: Bu kişi gerçekten katkı sunmuyor mu, yoksa katkısını anlatamıyor mu? Toplantıda konuşmuyor ama en doğru çözümü sonrasında o mu üretiyor? Yıllardır aynı görevde kalmasının nedeni yetersizlik mi, yoksa ona hiç fırsat verilmemesi mi? Bu çalışan başka bir yöneticinin elinde nasıl birine dönüşürdü?

İyi lider, hazır yıldızları toplamaktan fazlasını yapar. Yeteneği keşfeder, geliştirir ve gerektiğinde kendi ışığını biraz azaltarak başkasına alan açar.

Peki yeteneği nasıl seçiyoruz?
İyi kitapları, güçlü kalemleri ve gerçekten nitelikli yazarları nasıl seçiyoruz? Kitabevindeki “çok satanlar” rafına bakarak mı, yoksa görünür olmayan ama iyi yazan isimleri de arayarak mı?

İş dünyasında da aynı soruyu sormamız gerekmiyor mu?

Eskiden “headhunt” diye güçlü bir alan vardı. Biz o insanları çoğu zaman göremez, onlara doğrudan ulaşamazdık. Bir proje yapılacağı zaman, “Bu işin üstadı kimdir, nerede çalışır, aklınıza gelen bir isim var mı?” diye sorardık. Headhunter’lar da piyasada görünürlüğü çok yüksek olmayan; ama gerçekten işi bilen kişileri bulup getirirdi.

Şimdi ise görünürlük, uzmanlığın önüne geçebiliyor. Bir kişinin sosyal medyada görünür olması, çok takip edilmesi ya da sürekli aynı çevrelerde karşımıza çıkması onu daha cazip hâle getirebiliyor. Oysa büyük bir markanın içinde görünür olmakla, gerçekten o alanın en iyi uzmanlarından biri olmak her zaman aynı şey değil.

Hâlâ LinkedIn’i ya da Instagram’ı olmayan, olsa bile aktif kullanmayan pek çok yetenekli insan bulunduğunu biliyoruz, değil mi?

Üstelik bu kişilere çoğu zaman “CV’ni gönder” de denmez. Onlara daha çok, “Gel, seninle bir konuşalım” denir. Çünkü bazı insanların bir özgeçmişten ya da sosyal medya profilinden çok daha fazlası olduğunu zaten bilirsiniz.

Kendimize de bakalım!
Bu yazıyı yazarken kendimi konunun dışında tutmuyorum. Ben de görünmeyi seviyorum. Ürettiğim şeylerin fark edilmesini, emeğimin karşılığını almayı ve sesimin duyulmasını önemsiyorum.

Hatta zaman zaman çok hareketli olmayı üretkenlik, çok görünmeyi de değer sanabiliyoruz. Sürekli bir öne çıkma, anlatma ve yetişme hâli içindeyiz.

Peki asıl yetenek nerede?

Belki de en yetenekli kişi odanın en sessiz köşesinde oturuyor. Belki yıllardır terfi ettirmediğimiz kişi, başka bir kurumda çok iyi bir yönetici olacak. Belki “inisiyatif almıyor” dediğimiz çalışan, her girişiminde durdurulduğu için artık geri çekiliyor.

Şimdi eski yöneticilerinizi ve ekip arkadaşlarınızı düşünün. Sesi çok çıkmayan, yalnızca işini yapan, kendisini pazarlamayan ama güven veren biri var mıydı? Bugün nerede?

Bir de her yıl aynı isimlerin yer aldığı o büyük listeleri düşünün. Belki bu yıl yeni isimler eklemenin zamanı gelmiştir. Hatta belki listelerde yıllardır bulunanların da şunu söyleme zamanı gelmiştir: “Ben yeterince görünür oldum. Şimdi yerimi başkasına bırakıyorum.”

Çünkü bazen asıl liderlik sahneye çıkmak değil, sahnenin kenarına çekilip başka birinin görünmesini sağlamaktır.

Underrated ünlüler var da beyaz yaka dünyasında neden olmasın? Belki de soru, onların neden kendilerini gösteremediği değildir. Asıl soru şudur: Biz neden onları göremiyoruz?

Günümüzde yetenek avcılığı sizce nasıl yapılıyor? ATS’ler ve yapay zekâ destekli özgeçmiş okumaları yeterli mi? Bu eski kafalılık değil elbette; ama bana kalırsa yetenek hâlâ biraz arkeolojik kazılarda…

Çünkü bazı cevherler algoritmayla değil, kazıyla bulunuyor..
SELDA KUTAY

yani kullanilan duruma gore degisiyor iste.

cok guzelmis bu

@tenten duzelttik

TENTEN said:

https://tr.wikipedia.org/wiki/Pozitivizm
Felsefeci değilim.
İlkokulda organ dizilimleri insana benzediği için kurbağa kesen, buhar makinesi çalıştıran nesilden geliyorum.
80 darbesinden sonra eğitim öğretim çöp oldu.

Konu neden buraya gitti anlamadım.? @phi yeni konu açacaktım .

Önce Muhammed'in mezarı olduğu iddia edilen yer açılıp analiz edilmeli. Bu ise bir hayaldir, asla izin vermezler. Resminin yapılmasına bile izin verilmezken boş hayal kurmak saçma olur. Doktor kendi haline bırakmamızı söyledi diye bir laf vardır.

@Sputnik said:

@Prens-Ernak said:

Altay cem meriç i dinlerken

Altay Cem Meriç için gizli ateist diyorlar. Sen ne düşünüyorsun?
Twitter da böyle söyleyenler var.

Eskinden ateistmiş, şimdi ateist olduğunu zannetmiyorum hocam. çok zor ihtimal bunları söyleyen biri ateist olamaz, hem de çoğu hocadan daha iyi biliyor ve daha iyi retöriği