Erlik

[Yapma Kafa]

Erlik, Türk ve Moğol mitolojisinde yeraltı dünyasının hanıdır - Tengricilikte en önemli kötücül varlık. Ancak şeytan gibi değil. Tanrı ile işbirliği içinde olması Arap Hristo inancından ayrılıyor.

Kimdir?

Eski inanca göre başlangıçta Erlik gökyüzünde Ülgen ile birlikteydi. Dünyanın yaratılışında Ülgen'e yardım etti ama sonra kibirlendi ve kendi dünyasını yaratmak istedi.

Bunun üzerine Ülgen onu gökten kovdu, o da yerin 9 kat altına düştü ve oranın hanı oldu. Bazen ilk şaman olarak da anlatılır.

İsimleri: Erlik Han, Erlik Khan, Erleg, Erlig. Etimolojik olarak "erklig" yani "güçlü, kudretli" kelimesinden geliyor.

Nasıl bir yer ve nasıl bir varlık?

• Mekanı: Yeraltı, "Tamag" denilen karanlık dünya. 9 katlıdır, her katında farklı azaplar, kendi çocukları ve hizmetkarları yaşar. Güneşi ve ayı olmayan, demirden bir sarayı olduğu söylenir.

• Görevi: Ölümden sonra kötü ruhları toplamak, günahkar ruhları cezalandırmak. Hastalık, kötülük ve ölümü yeryüzüne gönderen varlık olarak görülür. Kurban ruhlarını da (Kut) alır.

• Görünümü: Tasvirler değişir ama genelde yaşlı, sakallı, gözleri ve kaşları kömür gibi kara, yaban domuzu dişli, çatallı sakallı. Atı kara, kılıcı ve kamçısı var. Kara demirden zırh giyer.

• Ailesi: Kızı ve 9 oğlu var. Oğulları Karaoğlanlar diye bilinir ve yeraltının farklı işlerini yönetir. Kızı bazen şamanlara yardım eden bir figür olarak geçer.

Mitolojideki ikilik:

Tengricilikte evren, Ülgen (iyilik, gök) ve Erlik (kötülük, yeraltı) arasındaki denge üzerine kuruludur. Bu Hristiyanlıktaki şeytan gibi mutlak kötü değil, evrenin gerekli karanlık tarafıdır. Şamanlar ayinlerde hem Ülgen'e yakarır hem de Erlik'i yatıştırmak için kurban verir, çünkü hastaları iyileştirmek için ruhu Erlik'ten geri almak gerekir.

Bugün nerede görüyoruz?

Eski Türk destanlarında, Altay yaratılış efsanelerinde, Yakut ve Tuva masallarında hala merkezi. Modern fantezi edebiyatında, oyunlarda ve metal müzikte de sıkça kullanılıyor. Göktürk yazıtlarında doğrudan adı geçmese de, yeraltı inancının temeli onda.

En ilginç detay: Erlik'e sunulan kurbanlar hep kusurlu, topal veya kara renkli hayvanlardan seçilirmiş, çünkü Ülgen'e sunulan kusursuz beyaz atların tam tersi olması gerekirmiş.