Tanrıların Çöküşü mü Biçim Değiştirmesi mi: Modern Dünyada Mitlerin Gizli İşlevi

[Samuray]

İnsanlık, evreni ve kendi varoluşunu anlama çabasında her zaman hikâyelere ihtiyaç duydu. Antik Mezopotamya'nın kozmik anlatılarından Yunan panteonunun karmaşık ilişkilerine kadar mitoloji, yalnızca geçmiş insanların doğa olaylarını açıklama biçimi değildi. Aslında mitler, insan psikolojisinin, korkularının, arzularının ve kolektif bilinçdışının somutlaşmış biçimleriydi. Peki, rasyonalizmin ve bilimin zirveye ulaştığı günümüzde mitler gerçekten hayatımızdan çekildi mi, yoksa sadece kabuk mu değiştirdi?

Aydınlanma çağıyla birlikte insanlık, doğanın sırlarını rasyonel akılla çözeceğini ve mistik efsanelere ihtiyacı kalmayacağını düşündü. Ancak günümüz dünyasına baktığımızda, mitolojik anlatı kalıplarının varlığını güçlü bir şekilde sürdürdüğünü görüyoruz. Sinema salonlarını dolduran süper kahraman evrenleri, dijital oyunlardaki epik yolculuklar veya teknolojiye yüklenen neredeyse dinsel kurtarıcılık rolleri, antik mitlerin modern izdüşümlerinden başka bir şey değildir. Joseph Campbell’ın vurguladığı Kahramanın Sonsuz Yolculuğu, bugün hâlâ kurguladığımız tüm hikâyelerin temel omurgasını oluşturuyor.

Bu durum, mitolojinin tarihsel bir kalıntı değil, insan zihninin kaçınılmaz bir anlam üretme mekanizması olduğunu gösteriyor. Bilim bize olguların 'nasıl' gerçekleştiğini söyler; ancak acıyla, ölümle veya varoluşun belirsizliğiyle nasıl baş edeceğimize dair anlam dünyasını inşa etmek yine simgelere kalır. Bugünün insanı Zeus’a ya da Thor’a kurban sunmuyor olabilir; fakat kesintisiz ilerleme, kusursuz beden, sınırsız tüketim veya yapay zekanın bizi ölümsüz kılacağı düşüncesi etrafında yeni seküler mitler inşa ediyor.

Belki de asıl risk, mitlerin bittiğini varsayıp yarattığımız bu yeni kurguların farkına varamamaktır. Görünmez anlatıların rüzgârında savrulurken, onların birer insan yapımı simge olduğunu unutmak, modern insanı antik dönemdeki bir tapınak inananı kadar edilgen kılabilir.

Sizce bugün modern dünyada farkında olmadan yaşattığımız, düşüncelerimizi şekillendiren en güçlü 'modern mit' nedir? Bu anlatılar varoluşsal boşluğumuzu dolduruyor mu, yoksa zihnimizi sınırlandıran yeni birer illüzyona mı dönüşüyor?