Genişlemiş Beyin
-
Herkesin evreni bir hard disk, ama herkesin okuyucusu farklı.
Aynı eşya, aynı çizik, aynı leke... Sen bakıyorsun "çöp" diyorsun, başkası bakıyor "efsane" diyor. Çünkü eşya aynı, ama kodu çözen program farklı.
Kahve döküldü beyin onu kodladı . Senin beynin o lekeyi "o gün kahve dökülmüştü, herkes gülmüştü" diye çözüyor. Benim beynim aynı lekeye bakıyor, "kirli" diye çözüyor. Leke aynı, çözüm farklı. Çünkü ben orada değildim.
O yüzden "anlamsız" diye bir şey yok. Sadece "benim kodumla açılmıyor" var. Başkasının koduyla açılıyor.
Ve bu yüzden kimse kimsenin çöp evine "çöp" diyemiyor. Onun için orası çöp değil, arşiv. Sen arşivin dilini bilmiyorsun, o biliyor.
Bilgisayar unutmuyor, beyin unutuyor diyorduk. Şimdi geldik şuraya: Beyin unutmuyor aslında, beyin şifreliyor. Eşyanın üstüne, kokunun üstüne, şarkının üstüne şifreliyor. Anahtar da sadece sende.
O anahtar başkasında yoksa, o eşya çöp. Anahtar sende varsa, o eşya efsane.
Düşün: Banka kartının içinde paran yok. Kartın içinde sadece "ben buyum" diyen bir anahtar var. Para bankanın bilgisayarında. Kartı kaybedersen paran kaybolmuyor, sadece erişim gidiyor. Yeni kart çıkartırsan paraya yine ulaşıyorsun.
Beyin de aynen öyle yapıyor. Beyin her şeyi içine yazmıyor, çünkü içi küçük, doluyor, yoruluyor. Onun yerine dünyayı banka gibi kullanıyor.
Eşya = bankadaki hesap. Beyindeki küçük not = kartın şifresi. Eşyayı görünce beyin şifreyi giriyor, dünya da sana anıyı geri veriyor.
Ve beyin bunu hep yapıyor. Cebine koyduğun düğüm, eline attığın yazı, buzdolabına yapıştırdığın not, telefona kaydettiğin fotoğraf... Hepsi banka kartı. Beyin "ben bunu ezberlemeyeyim, dünyaya yazayım, lazım olunca okurum" diyor.
Bilimde buna "genişlemiş zihin" diyorlar. Zihin kafatasının içinde değil, kafatası + dünya. Defter de beynin bir parçası, eşya da beynin bir parçası.
İstifçi de bu yüzden evi toplayamıyor. Çünkü onun için evi toplamak, bankayı soymak gibi. "Evdeki her eşya benim hesabım, atarsam param gider" diye korkuyor. Halbuki para gitmiyor, sadece kart gidiyor.
Şimdi soru şu: Biz gerçekten beynimizle mi hatırlıyoruz, yoksa dünyayı kullanarak mı hatırlıyoruz?
Beyni tek başına bırak, çok az şey hatırlıyor.
Karanlık bir odaya koy bir insanı, hiç eşya yok, hiç ses yok, hiç koku yok, hiç kimse yok. Bir hafta sonra ne hatırlıyor? Neredeyse hiçbir şey.
Ama aynı insanı çocukluğunun evine götür, kapının gıcırtısını duysun, mutfağın kokusunu alsın, eski koltuğa otursun... Bir anda 20 yıllık anılar yağmur gibi geliyor. Niye? Çünkü banka oradaydı. Beyin sadece kapıyı açtı.
Yani asıl hafıza çevreye kayıtediliyor. Herkes için izler farklı anlamda. Çünkü okuyucumuz yani beynimiz farklı.
Bilgisayar gibi değil yani. Bilgisayarda dosya harddiskin içinde. Beyinde dosya dışarıda. Beyin sadece dosyanın nerede olduğunu biliyor. "Bu anı, o bardakta. Bu anı, o şarkıda. Bu anı, o sokakta."
O yüzden yaşlanınca insanlar eski evlerine, eski mahallelerine gitmek istiyor. Çünkü beyin yavaşlıyor, kart çiziliyor, şifreyi unutuyor. Ama eski çevreye gidince, çevre ona "bak şifren buydu" diye hatırlatıyor.
Ve istifçiye dönersek... İstifçi bunu içgüdüsel olarak biliyor. O yüzden evini banka şubesi gibi dolduruyor. "Ne olur ne olmaz, bir gün lazım olur, bir gün bu anıyı çekmem gerekir" diye her şeyi saklıyor. Banka şubesi ne kadar kalabalık olursa, o kadar güvende hissediyor.
Ama banka şubesi o kadar kalabalık ki, vezneye ulaşamıyor. Her yer dosya dolu, hangi dosya nerede belli değil.
-
İşte en can alıcı yere geldik
Eskiden izimiz her yerdeydi. Ustanın elinde, komşunun kapısında, mahallenin bakkalında, sokaktaki ağaçta. O ağaca adını kazımıştın, o kapıya vurmuştun, o ustayla çay içmiştin. Dünya senin harddiskindi ve herkes o harddiskin bir parçasıydı. O yüzden insana kötü davranamıyordun, çünkü o insan senin anının bir parçasıydı.
Şimdi ne yaptık? Harddiski küçülttük, cebimize sığdırdık. Bütün anılar telefonda. Bütün izler telefonda. Dış dünyaya artık iz bırakmıyoruz. Dış dünya bize iz bırakmıyor.
Sokaktan geçiyorsun, kimseyi tanımıyorsun. Bir işçiyi görüyorsun, onda senin hiçbir anın yok. O senin bankanda hesabı olmayan biri. O yüzden beyin ona "yabancı dosya" diyor, "silinebilir" diyor.
Eskiden öyle miydi? Eskiden senin evine gelirdi, çayını içerdi, çocuğunu severdi. Onda senin izin vardı, sende onun izi vardı. Ona bağırsan, kendi hatırana bağırmış gibi olurdun.
Şimdi telefon var ya, telefon hiç iz bırakmıyor. Sen telefona dokunuyorsun, telefon sana dokunmuyor. Sen fotoğraf çekiyorsun, fotoğraf sana bakmıyor. Karşılıklı iz yok.
O yüzden çevreye acımasızız. Çünkü çevre artık bizim bankamız değil. Bankamız cebimizde. Çevre, bankayla alakasız bir sokak olmuş. Sokaktaki ağacı kesince canın yanmıyor, çünkü o ağaçta senin hesabın yok. Eskiden o ağaçta adın yazıyordu, kesilse ağlardın.
Çocukken meyvesini yemişsin üstünde hayal kurmuşsun. Çocuğunu sallamışsın.
Teknoloji bizi rahatlattı ama bizi yalnızlaştırdı. Her şeyi telefona sığdırdık, ama telefonu kimseyle paylaşamıyoruz. Eskiden ev, mahalle, herkesindi. Şimdi telefon, sadece senin.Çocukken bahçe vardı, bahçede toprak vardı. Toprağa düşünce dizin kanardı, arkadaşın üflerdi. O üfleme senin harddiskine yazılırdı. O dizin izi, o arkadaşın izi olurdu. Şimdi çocuk düşse, yere değil ekrana düşüyor. Kimse üflemiyor. Emoji geliyor. Emoji üfleyemez.
Akıllı tahta var, ama tahtaya adını kazıyamıyorsun. Eskiden sıraya adını kazırdın, öğretmen kızardı ama o sıra senin olurdu. Şimdi tahta her gün siliniyor. İz kalmıyor. İz kalmayınca aitlik de kalmıyor. Okul, senin okulun değil, herkesin ve hiç kimsenin okulu.
O ekmek paylaşmak var ya, o en büyük bankaydı. Yarım ekmek, iki kişi. O ekmek bitiyordu ama anısı bitmiyordu. Şimdi herkes kendi ekmeğini yiyor, kendi ekranına bakıyor. Ekmek bitiyor, anı da bitiyor. Çünkü beynin orada okunacak bir iz göremiyor.
Emoji gönderdiğin birisi var örneğin. Emoji İz bırakmayan iz. Sarı bir yüz. Ne sıcak, ne soğuk. Ne kokusu var, ne sesi. Beyin ona bakıp "tamam, sevgi geldi" diyor ama içgüdülerin "yok, gelmedi" diyor. Çünkü içgüdüler iz istiyor. Dokunmak istiyor.
Bu yüzden çevre yok ediliyor ve kimsenin umurunda değil. Çünkü çevre artık kimsenin bankası değil. Parkı yıkıyorlar, kimse ağlamıyor. Çünkü o parkta kimsenin adı kazılı değil. Ağacı kesiyorlar, kimse dur demiyor. Çünkü o ağaçta kimsenin anısı yok. Anısı telefonda olan insan, park için neden savaşsın?
Eskiden bir ağaç kesilse mahalle ayağa kalkardı, çünkü o ağaç mahallenin harddiskiydi. Şimdi ağaç kesilse, telefondan story atıp geçiyorlar. Story 24 saatte siliniyor. Ağaç gibi.
Özetle genişletilmiş beyin silindikçe daraltıldıkça insanlar duyarsızlaşıyor.
-
Genelde acımasız kişiler genişletilmiş beyni olmayan kişiler oluyor. Bankası dar ve çevredeki izleri okuyamayan biri.
Genişletilmiş beyin ne demekti? Beynin, çevrede, eşyada, insanda izi olması demekti. İzin olduğu yerde merhamet oluyor, çünkü o iz senin bir parçan. O insana zarar verirsen, kendi anına zarar vermiş oluyorsun.
İzi olmayan adam ne yapıyor? Onun bankası çok küçük. Sadece kendi evi, kendi telefonu, kendi arabası. Dışarısı onun için boş bir alan. Dışarıdaki insan onun bankasında kayıtlı değil. O yüzden o insana zarar verirken eli titremiyor. Çünkü kendi parasını harcamıyor, başkasının parasını harcıyor sanıyor.
Acımasız insan genelde dar bir dünyada yaşıyor. Sadece kendi mahallesi, kendi takımı, kendi bayrağı, kendi fikri. Onun dışında kalan herkes "yabancı dosya". Yabancı dosyayı silmek kolay. Çünkü o dosyada senin anın yok.
Ama geniş beyni olan insan ne yapıyor? Onun izi her yerde. Parkta da izi var, pazarda da, başka şehirde de, başka insanda da. Birine zarar verse, kendi izine zarar verecek. O yüzden duruyor, düşünüyor.
Faşist diktatör dediğimiz tip de böyle. Onun için dünya "biz" ve "onlar" diye ikiye bölünmüş. "Biz" onun bankası, "onlar" bankada hesabı olmayanlar. Hesabı olmayana acımıyor, çünkü beyin ona "bu senin paran değil" diyor.
Ama aslında herkesin bankası aynı dünya. Biz hepimiz aynı parka, aynı sokağa, aynı toprağa iz bırakıyoruz. Bunu fark eden insan acımasız olamıyor. Çünkü acımasızlık, kendi harddiskini silmek gibi.
Hello! It looks like you're interested in this conversation, but you don't have an account yet.
Getting fed up of having to scroll through the same posts each visit? When you register for an account, you'll always come back to exactly where you were before, and choose to be notified of new replies (either via email, or push notification). You'll also be able to save bookmarks and upvote posts to show your appreciation to other community members.
With your input, this post could be even better 💗
Kayıt Ol Giriş