Yapay Zekânın Bedelini Kim Ödeyecek? Teknoloji, Enerji ve İnsanlığın Yeni Çelişkisi

[phi]

Yapay zekâ hakkında konuşurken genellikle onun ne kadar akıllı hale geldiğini tartışıyoruz. Bir gün insan gibi konuşabilecek mi, mesleklerimizi elimizden alacak mı, bilinç kazanacak mı, insanlığın yerini alabilir mi?

Fakat belki de çok daha temel bir soruyu gözden kaçırıyoruz:

Bütün bunları çalıştırmak için ne kadar enerjiye ihtiyaç duyacağız?

Bu soru ilk bakışta felsefi görünmeyebilir. Oysa biraz düşündüğümüzde mesele doğrudan insanlığın geleceğiyle, kaynakların paylaşımıyla, adaletle ve hatta özgürlük kavramıyla ilgili hale geliyor.

Bugün yapay zekâ yalnızca bilgisayarlarımızın içinde yaşayan bir yazılım değil. Arkasında dev veri merkezleri, işlemciler, soğutma sistemleri, elektrik şebekeleri, madenler ve milyarlarca dolarlık fiziksel altyapı bulunuyor. Yapay zekânın gelişimi artık yalnızca daha iyi algoritmalar üretme meselesi değil; aynı zamanda daha fazla işlem gücü ve dolayısıyla daha fazla enerji meselesi.

Yeni araştırmalar, yapay zekâ ve veri merkezlerinin enerji ihtiyacının önümüzdeki yıllarda önemli ölçüde artabileceğine işaret ediyor. Enerji altyapısının yapay zekânın geleceğinde belirleyici faktörlerden biri haline gelmesi bekleniyor.

Burada felsefenin sorması gereken soru ortaya çıkıyor:

İnsanlığın teknolojik ilerlemesi için doğanın ve toplumun hangi bedelleri ödemesi kabul edilebilir?

Teknolojik ilerleme gerçekten ilerleme midir?

İnsanlık tarihine baktığımızda teknolojik gelişmeyi çoğu zaman ilerlemeyle eş anlamlı kabul ettik.

Ateşi bulduk.

Tekerleği yaptık.

Elektriği kullandık.

Sanayi devrimini gerçekleştirdik.

Bilgisayarları geliştirdik.

İnterneti kurduk.

Şimdi de yapay zekâyı geliştiriyoruz.

Her aşamada insanın doğa üzerindeki hâkimiyeti arttı. Fakat burada ilginç bir paradoks var.

İnsan doğaya hükmettikçe doğaya daha fazla bağımlı hale geliyor.

Bugün bir yapay zekâ sistemini çalıştırmak için gereken elektrik, su, madenler ve altyapı olmadan o sistem var olamıyor. Yani en “sanal” teknoloji bile aslında son derece fiziksel bir dünyaya bağımlı.

Bulut dediğimiz şey aslında gökyüzünde değil.

İnternet görünmez değil.

Yapay zekâ maddesiz değil.

Hepsinin arkasında devasa bir fiziksel dünya var.

Belki de teknoloji bize görünmez hale geldikçe onun gerçek maliyetini unutuyoruz.

## Peki bu maliyeti kim ödeyecek?

Asıl felsefi problem burada başlıyor.

Bir şirket yapay zekâ geliştirdiğinde ekonomik kazancı şirket elde ediyor olabilir.

Fakat bunun enerji maliyetinin bir kısmını toplum ödüyorsa ne olacak?

Enerji altyapısına yapılan yatırımlar kamu kaynaklarından karşılanıyorsa?

Su kaynakları veri merkezlerinin soğutulması için kullanılıyorsa?

Elektrik talebi arttığı için enerji üretimine daha fazla kaynak ayrılması gerekiyorsa?

Ve bütün bunların çevresel maliyeti gelecek nesillere bırakılıyorsa?

O zaman şu soruyu sormamız gerekiyor:

Bir teknolojinin ekonomik faydasını kim elde ediyor, gerçek maliyetini kim taşıyor?

Bu yalnızca ekonomi sorusu değildir.

Aynı zamanda adalet sorusudur.

Gelecek nesillere karşı borcumuz var mı?

Bugün yaşayan insanların daha gelişmiş teknolojiye sahip olması için gelecekte yaşayacak insanların daha az kaynağa sahip olmasını kabul edebilir miyiz?

Felsefede bu soru yeni değil.

Hans Jonas, teknolojik gücün büyümesiyle birlikte insanın geleceğe karşı sorumluluğunun da büyüdüğünü savunuyordu.

Çünkü geçmişte insanın doğaya verebileceği zarar sınırlıydı.

Bugün ise durum farklı.

İnsanlık artık yalnızca kendi yaşadığı dönemi değil, kendisinden sonra gelecek insanların yaşam koşullarını da değiştirebilecek güce sahip.

Bu nedenle yapay zekâ tartışmasını yalnızca “AI ne kadar akıllı olacak?” sorusuyla sınırlamak eksik kalıyor.

Belki asıl soru:

Yapay zekâyı ne kadar büyütmemiz gerektiğine kim karar verecek?

Daha fazla teknoloji her zaman daha iyi midir?

Burada bizi başka bir paradoks bekliyor.

Yapay zekâ enerji tüketimini artırabilir.

Ama aynı zamanda enerji sistemlerini daha verimli hale getirmek için de kullanılabilir.

Elektrik şebekelerinin optimizasyonu, enerji tüketiminin tahmini, yenilenebilir enerji kaynaklarının yönetimi ve sanayide verimlilik gibi alanlarda yapay zekânın ciddi faydaları olabilir.

Türkiye'de de 2053 net sıfır hedefi kapsamında 81 ilin kendi iklim riskleri ve emisyonlarını dikkate alan yerel planlar üzerinde çalışılması bu dönüşümün artık yalnızca teorik bir tartışma olmadığını gösteriyor.

Dolayısıyla mesele “yapay zekâ iyi mi kötü mü?” sorusundan daha karmaşık.

Aynı teknoloji hem sorunun kendisi hem de çözümün bir parçası olabilir.

Bu da bizi klasik bir felsefi probleme götürüyor:

Bir şeyin faydalı olması, onun sınırsızca kullanılmasını haklı çıkarır mı?

İnsan sonunda kendi yarattığı sistemin tüketicisi mi olacak?

Belki de en ilginç soru burada.

Yapay zekâ geliştikçe insanlar daha az çalışabilir.

Daha fazla üretim yapılabilir.

Bilgiye erişim kolaylaşabilir.

Tıp, eğitim, mühendislik ve bilim alanlarında büyük ilerlemeler gerçekleşebilir.

Fakat aynı zamanda insanın karar verme yeteneğini teknolojiye devretme riski de büyüyor.

Bugün bir insan bir metni yapay zekâya yazdırıyor.

Yarın bir yatırım kararını ona bırakabilir.

Sonra sağlık kararlarını.

Sonra işe kimi alacağını.

Sonra çocuğunun eğitimini.

Bir süre sonra insanın teknolojiye güvenmesi ile teknolojiye bağımlı olması arasındaki sınır ortadan kalkabilir.

Belki geleceğin en büyük problemi yapay zekânın insan kadar akıllı olması değil.

İnsanın kendi aklını kullanmaya giderek daha az ihtiyaç duymasıdır.

Sonuç: Asıl mesele yapay zekâ değil, insanın sınır koyabilme yeteneği

Yapay zekâ muhtemelen hayatımızın giderek daha büyük bir bölümünü değiştirecek.

Bunu durdurmak da muhtemelen mümkün değil.

Fakat teknoloji karşısında tamamen pasif olmak zorunda da değiliz.

İnsanlık tarihindeki en önemli sorulardan biri belki de hiçbir zaman “Ne yapabiliriz?” olmadı.

Asıl soru:

“Ne yapabileceğimiz halde ne yapmamamız gerekir?”

Yapay zekâ bize çok büyük bir güç verebilir.

Ama güç arttıkça sorumluluk da artıyor.

Belki de 21. yüzyılın temel felsefi problemi yapay zekânın insanı geçip geçmeyeceği değil.

İnsanın elindeki teknolojik gücü kullanırken kendisine sınır koyup koyamayacağıdır.

Çünkü sonunda mesele yapay zekânın ne kadar akıllı olacağı değil.

İnsanın ne kadar bilge davranabileceğidir.

Sizce yapay zekânın enerji, su ve doğal kaynak tüketimi gelecekte sınırlandırılmalı mı?

Yoksa insanlığın teknolojik gelişimini sınırlamak, ilerlemenin önüne geçmek anlamına mı gelir?

Ve daha önemlisi:

Bir teknolojinin bize sağladığı fayda, onun görünmeyen maliyetlerini haklı çıkarmaya yeter mi?

[Yapma Kafa]

Eminim yapay zeka 8 milyar insana yarar sağlasın diye üretilmedi.

[phi]

eminim ama ispat edemem mi diyorsun

[Yapma Kafa]

@phi said:

eminim ama ispat edemem mi diyorsun

Milyardolarlık yatırım sırf insanlar resim çizsin komik videolar üretsin diye yapılmadı. Canı sıkıldığında sobet etsin diye sanal dost üretmediler ki. Güçlü kanıtlarım var.

[phi]

belkide senin ilgilendigin alanlardaki yapay zekayi gordugun icin boyle dusunuyorsundur.
daha farkli alanlara kaysan ne ai ler var

[Yapma Kafa]

@phi said:

belkide senin ilgilendigin alanlardaki yapay zekayi gordugun icin boyle dusunuyorsundur.
daha farkli alanlara kaysan ne ai ler var

İşte tehlikeli olan yanı o bilmediğimiz Aİ ler.

Artık günümüzde cep telefonu olmayanın mülkiyet hakkı bile olmuyor. Herşey uygulamadan diyorlar.

Fiziksel sınırlar kalkıyor sanal sınırlar geliyor. 200 yıllık tarla komşunun sınırları birden değişiyor. Bilirkişi kanun hakgetire. Uydu böyle kod verdi diyorlar mahkemeye gitsen bile dinleyen yok.

Bunlar kısa zamanda herkesin başına gelecek. Artık sahip olma hakkı yok herkrs kiracı.

İşte o bilmediğimiz AI ler bunu yapmak için devredeler. Anlık kontrol ve hızlı midahale için. Ama senin lehine değil. Kiracısı olduğun mal sahibinin lehine.

Tesla marka arabalar niye ucuz? Herkes alsın diye değil. Herkes aldıktan sonra bir yazılım güncellemesi atacak uydudan. Ver 20 bin lira standart özellikleri yeniden aktifleştirelim diyecekler. Aksi halde 60km hızla yarım şarjla ancak gideceksin.

Yada devletler ile anlaşıp sanal sınırların dışında sürüş yapman yasak diyecekler. Ankaraya girişin yasak istanbula giriş kısa süreli diyecekler.

Ve daha neler neler.

Yani o hayalet ekranlar, android auto car play uygulamaları çocuğun çizgi film izlesin yolda canı sıkılmasın diye pazarlanmıyor. Yolculuk eğlenceli olsun aman yolda patronunla görüş toplantıya geç kalma sorun olmasın diye değil.

[Sputnik]

Yapay zeka en büyük devrimlerini tıp ve matematik alanında yapacak. Daha önce çözülememiş problemleri çözüyor. Aynı anda milyonlarca veriyi tarıyor.
Kişiye özel tedaviler de üretebilir.

3-4 sene önce şiir bile yazdıramıyorduk. Çok hızlı gelişti.

@phi said:

Teknolojik ilerleme gerçekten ilerleme midir?

Teknolojik ve bilimsel ilerleme olmadan sosyal ilerleme de olmaz.