Böylece sistem yeteneksizleri görevde tutmaya devam ediyor yeniden aynı hataları yapıp batsınlar diye. Çünkü nasılsa devlet koruması var diyerek sorumsuzluk başlıyor.
"Too big to fail" = "Yeteneksizliği ödüllendirme" sistemi
Doğada işleyen mekanizma şuydu:
Hata yap → Bedelini öde → Elen → Yerine daha iyisi gelsin
"Too big to fail" bunu tersine çevirdi: Negatif seçilim
Hata yap → Devlet/Banka kurtarır → Aynı koltukta kal → Aynı hatayı tekrar yap
Neden devam ediyor?
Sorumluluk yok
Batırsan bile kovulmuyorsun. Çünkü "sen gidersen şirket batar" deniyor.
Risk alan CEO, zararı topluma, kârı kendine yazıyor.
Öğrenme yok
Doğada 1 kere düşen hayvan bir daha o uçuruma yaklaşmaz.
Burada 2001’de battın, 2008’de battın, 2020’de yine kurtarıldın. Ders alınmıyor.
Rekabet donuyor
Yenilikçi, yetenekli küçük şirket yukarı çıkamıyor. Çünkü yukarıdaki yerler "zombi" şirketlerle dolu. Devlet ve banka onları fişten çekmiyor.
Thy den büyük olmana izin verilmiyor. İşbankası gibi imtiyazlı ilişkiler sana tanınmıyor. Şişecam hiçbir gelişim göstermese de cam sektöründe piyasa belirleyici olarak kalmasına izin veriliyor.
Sonuç: Zombi Ekonomi
Japonya’da 1990’lardan beri var bu. Batması gereken şirketler krediyle yaşatılıyor.
Ne büyüyebiliyorlar ne ölebiliyorlar. Kaynakları tıkıyorlar.
Türkiye’de de aynı: Borcunu ödeyemeyen ama "sistemik" diye yaşatılan şirketler. Banka "batırırsam benim kredim de gider" diye sürekli yapılandırıyor.
İroni
Sosyal Darwinizm "güçlüler kalsın" dedi.
Uygulama: "Büyükler kalsın, güçlü olmasalar bile"
Yani sistem bilinçli olarak hatayı tekrarlatıyor. Çünkü kısa vadede "şimdi batmasın" demek, uzun vadede "daha büyük batış" demek olduğunu kimse göze alamıyor.
