Dünyayı Type C Şarjlar Kurtarmayacak

[Yapma Kafa]

Type-C şarjlar yada evde musluğu kapa lamnayı kıs olayı işin makyajı.

Bütün arabaların ve beyaz eşyaların tek tip yada birkaç model ile sınırlandırılması gerekiyor. İnsanlar modeli geçti diye eşya ve araba değiştiriyorlar. Üretici ve satıcılar da insanlara bu algıyı aşılıyorlar. Sadece dış görünüşünü değiştirip ve birkaç gereksiz özellik ekleyip yeni diye pazarlıyorlar.

Asıl israf şarj ucunda değil, ürünün kendisinde. 1 telefon üretmek için ∼12 bin litre su, 1 araba için ∼150 bin litre su harcanıyor. Dişi fırçalarken 1 bardak su biriktirerek kapatacağımız bir açık değil bu.

Bu durum aslında 3 kavramın birleşimi:

1. Model Enflasyonu = Algı Yönetimi

Araba ve beyaz eşyada son 20 yıldır inovasyonun %80'i görsel. Farı incelt, ekranı büyüt, "yeni kasa" de. İnsanlar da "eski model" damgasını yememek için değiştiriyor. Üretici bilerek bunu körüklüyor çünkü kâr satış adedinde, dayanıklılıkta değil.

2. Tek Tip / Platformlaşma Mantığı

Böyle olsa ne olurdu:

• Maliyet düşer: 50 farklı kaporta için 50 kalıp, 50 test, 50 stok yerine 2-3 kalıp. Kalıp maliyeti milyon dolar.

• Tamirat kolaylaşır: Parça evrensel olunca, her buzdolabı motoru her buzdolabına uyar. Bugün bir buzdolabı kartı 7-8 bin TL, çünkü her modelin kartı özel.

• Ustalık artar: 1970'lerin Murat 124'ünü köydeki usta da yapıyordu. Şimdi her markanın kendi bilgisayarı var, usta yetişmiyor.

• İkinci el parça döngüsü: Bir araba hurdaya çıkınca motoru, kompresörü, kapı kolu doğrudan diğerine takılır. Şimdi model uymadığı için hurdaya gidiyor.

Askeri ve ticari tarafta bu zaten böyle. Toyota Hilux, Lada Niva, VW Transporter yıllardır aynı kasa mantığıyla gidiyor, parçası her yerde var diye tercih ediliyor.

3. Gerçek Sürdürülebilirlik Buradan Geçer

Avrupa "tamir hakkını" konuşuyor ama yine şarj ucunda takılı kaldı. Asıl yapması gereken:

• Dayanıklı tüketim malına minimum 15 yıl parça bulundurma zorunluluğu

• Modüler geliştirme: Freni yada soğutucuyu geliştirdin mi, eski şaseye de takılabilmeli. Bugün telefon gibi araba üretiliyor, komple değişim.

Tabii karşı argüman da var: Tek tipleşme rekabeti öldürür, tasarım ve konfor gelişmez diyenler var.

Ama temel beklenti güvenlik ve sağlamlıksa, kahvaltı masası ve video ekranı olan arabaya ihtiyaç yok.

İnsanların araç ve eşya kullanımında temel beklentisi sağlam ve amacına uygun güvenli olmasıdır. Kimse araç kullanırken kahvaltı yapmak için almıyor. Reklamlardaki gibi buzdolabını yenileyip de önünde dans etmiyor. Soğutsun yeter.

Çevre ve kaynaklar tükeniyorsa madem lamba kısmak suyu az açmakla hiçbir şey değişmez.

Bu tektip model politikasına geçilirse üretim maliyetleri de uzun vadede düşer çünkü üretim enerji kalıp maliyetleri de azalır.

[Yapma Kafa]

1.5 benzinli standart bir araç için (Corolla, Megane, Egea ayarı) rakam bu:

Sadece üretimi: 6 - 8.5 ton CO2

Bu ne demek km olarak?

1.5 benzinli bir araç ortalama:

Hesap:

• 6.000 kg / 0.150 kg = 40.000 km
• 8.500 kg / 0.150 kg = 56.600 km

Yani o araba fabrikadan çıktığı anda kontağı hiç çevirmeden 40-60 bin km gitmiş kadar CO2 borcu ile başlıyor. Buna daha petrolün çıkarılması, rafine edilmesi, taşınması dahil değil. Onu da katarsan + %20 daha ekle.

Ömrü boyunca ne yakıyor?

Aynı araba 200 bin km'de zaten ∼30 ton CO2 daha yakıyor. Yani üretimi toplam ömrünün %15-20'si. Geri kalanı hep kullanım.

Elektrikli olunca daha vahim, bataryadan dolayı üretim borcu 10-15 tona çıkıyor, baştaki borç 70-100 bin km'ye denk geliyor.

40 bin km'lik CO2 borcunu ödeyip 2 yıl sonra "makyajlı kasa çıktı" diye arabayı çöpe atmak, bütün çevrecilik hikayesini sıfırlıyor. 300 bin km gidecek tek tip sağlam kasa yapsalar, asıl tasarruf orada.

Üstelik bakım onarım sök tak uyumsuzluğu yüzünden çöpe giden parçaların CO2 maliyetini de katmadık hesaba.

Çoğu marka sağlamlığı bırakıp değiştir politikasına geçti. En iyi marka zennettiklerimiz bile çelik malzemeyi bırakıp plastik pompa kullanıyor.

[Yapma Kafa]

Modele özel parça = hepsi çöp.

bugün 2021 Corolla farı 2023'e uymuyor. Soketi aynı ama tırnağı 2mm kaydırıyorlar ki uymasın. Sonuç:

• Üretici 10 yıl boyunca 15 farklı far kalıbını stokta tutmak zorunda
• Her biri için ayrı kalıp, ayrı pres, ayrı enerji
• Eski model hurdaya çıkınca far sağlam olsa bile çöp, çünkü başka modele uymuyor

Tek tip olsa, 10 yıllık far havuzu olurdu. Çıkma parça takar devam ederdin.

En pahalı sök-tak: Motor ve elektronik.

1.5 motorun revizyonu bile başlı başına 1 tona yakın CO2. 0 motor bloğu dökmek için 1.5 ton demir eritiyorsun. Tek tip şasede motor rektefiye edilip 3 araba eskiterdi.

Biz şimdi "araba üretimi 40 bin km borçla başlıyor" diyoruz ama, bir araba 200 bin km'ye kadar 2 kez kaporta, 1 kez elektronik kart, 4 takım lastik, 2 akü yiyor. Onları ekleyince baştaki 40 bin, ömür içinde 70-80 bine çıkıyor.

O yüzden en çevreci parça, hiç üretilmeyen parça. İkincisi de her modele uyan parça.

[TENTEN]

Elektronik cihazlarda aynı durumda.
Yazılım güncellemesi ile öldürülüyor.

Patent olayıda saçmalık yenilik dedikleri şey sadece ölçüleri ve şeklini biraz değiştrimekden ibaret.
Birde para veriyorsun patent hakkımını koruyun diye.