"Peçe? Yüz? Yoksa sadece bir mermer parçası mı? Giovanni Strazza'nın "Peçeli Bakire" adlı heykeli algısal psikolojiye ilham veriyor. Fotoğraf: Shhewitt, CC BY-SA 4.0"
Sanat, din ve nörobilim sıklıkla bir araya gelmez. Justus Liebig Üniversitesi Giessen (JLU) ve Rochester Teknoloji Enstitüsü tarafından yapılan son bir çalışmada bu durum oldukça farklı. İki yazar, Prof. Dr. Roland W. Fleming (JLU) ve Prof. Flip Philips (Rochester), İtalyan heykeltıraş Giovanni Strazza'nın "Örtülü Bakire" adlı mermer heykelinden ilham aldılar. Ünlü 19. yüzyıl büstü, görsel algıda yer alan daha önce bilinmeyen beyin süreçlerinin araştırılmasında önemli bir rol oynar. Bu araştırma ünlü "PNAS" dergisinde yayınlandı.
"Heykel, hassas, şeffaf bir örtünün ardında gizlenmiş Meryem Ana'nın yüzünü güzel bir şekilde tasvir ediyor," diyor algısal psikolog Prof. Fleming. "Ama aslında sadece katı bir mermer parçası. Peki beyin bir formun -yüzün- başka bir yüzeyin -örtünün- ardında gizlendiğini nasıl varsayıyor?"
Mevcut şekil algısı teorileri, bir nesnenin tamamen başka bir nesnenin arkasında nasıl gizlendiğini açıklayamıyor. Ayrıca, tüm heykel tek bir malzemeden yapılmışken, örtünün şeffaf olduğunu ancak yüzün şeffaf olmadığını nasıl söyleyebileceğimiz de bir muammadır. Açık sonuç, görsel sistemin heykelin dalgalı yüzeyindeki farklı şekil özelliklerinin "nedenlerini" belirlemenin bir yolunun olmasıdır. Bu, beynin yüzeyin hangi kısımlarının tekstilin katlanması ve örtülmesinden, hangilerinin ise yüzün beze bastırılmasından kaynaklandığını ayırt edebilmesi gerektiğini düşündürmektedir.
Bunu test etmek için bilim insanları önce gözlemcilerin örtülü Bakire heykelindeki farklı şekil özelliklerini gerçekten ayırt edip edemeyeceğini araştırdılar. Prof. Flip Phillips, "40 gönüllüye heykelin fotoğraflarını gösterdik," diye açıklıyor. "Onlardan heykelde bezin hangi kısımlarının yüzle temas halinde olduğunu ve hangilerinin olmadığını belirtmelerini istedik." Katılımcılar değerlendirmelerinde neredeyse mükemmel bir şekilde hemfikir oldular ve heykelin farklı kısımlarının nedenlerini kolayca ayırabildiler.
Prof. Fleming, "Beynimiz açıkça mermer heykelleri yorumlamamıza yardımcı olmak için evrimleşmedi," diye vurguluyor. "Bu nedenle sonuçlar daha genel bir olguya işaret ediyor olmalı." Araştırmacılar daha sonra tel ve kartondan yeni soyut formlar oluşturdular ve bunları kumaşa sardılar. Nesneleri dijital olarak tarayarak gözlemcilerin tepkilerini gerçek 3B formlarla karşılaştırabildiler. Test deneklerinin daha önce nesneleri hiç görmemiş olmalarına rağmen, yüzeydeki şekil değişikliklerini ayırabildiklerini keşfettiler. Bu, tamamen kumaşın arkasında saklı olmasına rağmen, bir karton nesnenin üç boyutlu şekli hakkında bile sonuçlar çıkarmalarına olanak sağladı.
Bu sonuçları mümkün kılan kesin beyin mekanizmaları henüz bilinmese de, sonuçlar şekil algısı üzerine araştırma için yeni yollar açıyor.
Kaynak/tercüme:
https://www.uni-giessen.de/de/ueber-uns/pressestelle/pm/pm83-20raetselumverschleiertejungfrau
https://efelsefe.com/topic/2384/sanat-heykel/18?_=1746258721015
