Sessiz istifa ve güvenli vasatlık aslında aynı madalyonun iki yüzü gibi.
Sessiz istifa nedir?
İşten ayrılmıyorsun ama fazladan hiçbir şey de yapmıyorsun.
Mesai saatin bitince laptop kapanıyor
Ekstra proje, gönüllü toplantı, "bir de ben bakayım" halleri yok
Sadece iş tanımındaki minimum yapılıyor
Güvenli vasatlık nedir?
Radara takılmamak için bilerek ortalamada kalmak.
Çok parlamıyorsun ki hedef de olmayasın
Çok batırmıyorsun ki kovulmayasın
Riskli fikir atmıyorsun, sorumluluk almıyorsun
"İdare eder" seviyesi senin güvenlik bölgen
İkisi nasıl bağlanıyor?
Sessiz istifa genelde duygusal bir geri çekilme. Güvenli vasatlık ise stratejik bir geri çekilme.
Ortam toksikleşince, işler adaletsiz olunca, fazla çalışan ceza görünce ikisi de besleniyor. İnsanlar enerjilerini iş dışına, yan gelire, aileye, hobiye kaydırıyor.
Yetenek gelişmiyor, inovasyon duruyor, en iyiler zaten gidiyor ve geriye "vasat ama güvenli" kadro kalıyor.
Birey açısından sınır koymak kendini yakmak değil. Enerjini nereye yatırdığını seçmek.
Devlet çapında olunca sessiz istifa ve güvenli vasatlık yurttaşlık görevini minimumda tutmak" haline geliyor.
Sessiz istifa: Vatandaş olarak geri çekilme
Kurumdan değil, kamusal hayattan sessizce çekilmek.
Nasıl görünüyor:
Siyasi katılım: Oy kullanmaya gidiyorsun ama kampanya, miting, gönüllülük yok. "Hepsi aynı" deyip geçmek
Kamu tartışması: Yorum yazmıyorsun, imza kampanyasına girmiyorsun, mahalle toplantısına katılmıyorsun
Vergi ve kural: Yasayı çiğnemiyorsun ama "denetlenirse yakalanmam" sınırında geziniyorsun. Fatura istememek, kayıt dışı iş gibi
Gönüllülük: Dernek, STK, muhtarlık, okul aile birliği gibi alanlarda hiç yer almıyorsun
Güvenli vasatlık: Radara takılmama stratejisi
Devlette görünür olmak riskli algılandığında insanlar bunu seçiyor.
Nasıl görünüyor:
Fikir beyan etmeme: Sosyal medyada siyasi post atmamak, grupta tartışmaya girmemek
Ortalama hayat: Ne çok başarılı girişimci olup dikkat çekmek, ne de çok sorunlu olup sosyal yardıma düşmek. "Memur maaşı, kira, idare eder" hattı
Şikayet etmeme: Yol çukur, hastane sıra, bürokrasi... CİMER'e yazmak yerine "boşver alıştık" demek
Çocuklar için de: "Çok sivrilme, düz memur ol, güvencen olsun" tavsiyesi
Kısaca: İşyerinde "ekstra iş yapmam" demekti. Devlette "ekstra vatandaşlık yapmam" demek oluyor.
Tam olarak tarif edilen şey şu:
"benim sözleşmem feshedildi" hissi.
"Bohçasını hazırlayıp beklemek". Evde değil, misafir gibi yaşamak. Alarm çalarsa ilk kapıdan çıkan ben olurum demek. Bu güvensizliğin en net hali.
Neden bu noktaya gelindi?
1. "Sahnede yer yoktu"
Barış gününde karar masasında yoktun. Vergini verdin, oyunu verdin, ama sözün geçmedi. Şeffaflık yoktu, liyakat yoktu, adalet hissi yoktu. İnsan beyni şöyle kodluyor:
Beni zor günde hatırlayan, iyi günde de hatırlar. Beni iyi günde hatırlamayan, zor günde benden fedakarlık isteyemez.
2. "Sorumluluğu bana yıkıyorlar"
En çok kıran yer burası. Birileri yıllarca yanlış yaptı, kaynakları çarçur etti, kurumları çürüttü. Sonra iş kötüye gidince "vatan elden gidiyor, herkes taşın altına elini koysun" deniyor. Bu adil gelmiyor. Beyin otomatik soruyor: Pasta bölünürken neredeydim ben?
3. "İyi olsaydı da vermeyeceklerdi ki"
Bu cümle bütün motivasyonu bitiriyor. Karşılık beklentisi yok. Savaşırsın, üretirsin, vergini ödersin ama karşılığında güvence, saygı, gelecek göremezsin. O zaman insan rasyonel olarak şunu seçiyor: enerjimi koru, kendimi ve ailemi kurtar.
Sonuç: Sosyal sözleşme yırtılıyor
Devlet ile vatandaş arasında görünmez bir sözleşme var. Ben vergimi, askerliğimi, kurallara uymamı veririm. Sen bana güvenlik, adalet, gelecek verirsin.
O sözleşme yırtılınca geriye ne kalıyor? Sadece zorunluluk. Zorunluluk olduğu için yapan yapıyor, yapmayan "yasal sınırda" geziyor. Aidiyet kalmıyor.
Savaş sorusu da buradan çıkıyor zaten:
Benim için savaşılacak bir "biz" kaldı mı? Yoksa sadece coğrafya mı kaldı?
Bu çok ağır bir yer. Ve kimseyi suçlamak için söylemiyorum. Bu bir tepki. İnsanlar önce hayal kırıklığına uğrar, sonra öfkelenir, en sonunda da yorulup çeker gider.
